عدد است باز هم بالاتر از آن عدد است . اين است كه مىگويند اعداد غيرمتناهى است . امّا اينكه مىگويند اعداد غيرمتناهى است ، منظور غيرمتناهى بالفعل نيست ، بلكه منظور « غيرمتناهى لايقفى » است . لايتناهى بالفعل يعنى اينكه ما يك موجود بالفعل غيرمتناهى داشته باشيم ، مثل اينكه كسى بگويد ستارههاى عالم بالفعل غيرمتناهىاند ، ذرّات عالم بالفعل غيرمتناهىاند ؛ كه اگر كسى گفت ستارهها بالفعل غيرمتناهى است ، بايد بگوييم ما الآن غير متناهى عدد ستاره در خارج داريم . اين يك مسأله است . امّا آنكه مىگويد عدد غيرمتناهى است ، به اين معنا نمىگويد . منظور غيرمتناهى لايقفى است . غيرمتناهى لايقفى به ذهن ما برمىگردد ، به خارج مربوط نيست ؛ يعنى ذهن ما هر عددى را كه اعتبار كند عدد در آنجا متوقف نمىگردد ؛ امكان اعتبار عددى ديگر كه يكى بيشتر يا دوتا بيشتر يا دو برابر آن يا هزار برابر آن باشد هست . اين را مىگويند « لايتناهى لايقفى » . شيخ همين جا اشكال خود را وارد مىكند .
قبلًا گفتيم آنهايى كه به تعليميات قائل هستند ، بعضى به عدد مجرد عقيده دارند و برخى قائل به عدد مجرد نيستند . بعضى از محشّين هم در اينجا در باب عدد تعليمى و عدد عددى گفتهاند منظور از « عدد تعليمى » عدد مثالى و عدد مجرّد و عدد مفارق است . شايد همين جور باشد ، نفى نمىكنيم ؛ ولى اين با عبارت شيخ كه مىگويد آنها در باب « پيدايش عدد از وحدت » سه نظريه دارند نمىسازد . شيخ نگفته است كه آنها در باب پيدايش مفارقات از وحدت يك نظر دارند و در باب پيدايش غيرمفارقات نظر ديگرى . اين است كه ما نمىتوانيم باور كنيم كه بيان محشّين در توجيه عبارت شيخ بيان درستى باشد .
به هر حال ، شيخ مىگويد : شما كه عدد را مبدأ براى اين حقايق مىدانيد ، اين حقايق يا متناهى است يا غيرمتناهى . مثلًا حقيقت مفارق اوّل را عدد 1 بدانيم ، مفارق دوم را عدد 2 ، مفارق سوم و چهارم را عدد 3 و 4 ، و به همين ترتيب بالا برويم . عقول و مجرّدات كه اسم و نشان ندارند كه ما از روى شمارهشان آنها را بشناسيم ، مثلًا بگوييم عقل شمارهء فلان ، عقل شمارهء فلان ، تا برسيم به عقل شمارهء 000 / 000 / 1 . حالا شيخ مىگويد اين يا متناهى است يا نامتناهى . اگر بگوييم متناهى است ، يعنى اينكه اين مجرّدات كه از عدد تشكيل شدهاند ، وقتى رسيد مثلًا به 425 / 598 / 1 واحد ، ديگر متوقف مىشود و نمىتواند بالاتر رود . مىپرسيم : چرا ؟ دليلى نمىتواند داشته
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 568
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٥٦٨