گيلان
گيلان استان كوچكى در ايران است كه شمال آن به درياى خزر محدود است و در جنوبش رشته كوههائى است كه آن را از عراق جدا مىكند ؛ در مغربش آذربايجان و در مشرقش مازندران است . حد متوسط مدار آن خيلى نزديك به 37 درجه است ؛ طول جغرافيائى رشت تقريبا 47 درجه از نصف النهار پاريس است .
سطح كلى اين استان به شكل مربع است كه هر ضلعش بيست فرسخ ( ليو ) مىباشد . جمعيتش را پنجاه هزار خانوار « 1 » به شمار مىآورند . مبلغ مالياتش شايد بيش از صد هزار تومان ( چهار كرور فرانك ) باشد و ليكن به خزانهء شاهى بيش از هشتاد هزار تومان نمىرسد . رشت پايتخت اين سرزمين است ، فومن و لاهيجان را كه مركز بخش بالنسبه پر جمعيت مىباشند مىتوان تنها شهرهاى گيلان به معناى واقعى دانست . انزلى و لنگرود « 2 » دو بندر آن مىباشد .
برنج و ابريشم تمام ثروت گيلان است . محصول ابريشم با آنكه منحصر به سرزمين گيلان نيست ولى در آنجا خيلى فراوان است و نوع آن از آنچه كه در شيروان يا مازندران به دست مىآيد عالىتر است . بخش بزرگى از آن را در كارگاههاى كاشان ، يزد ، بغداد ، هشتر خان و مسكو به كار مىبرند .
چشمانداز اين استان به نحو شگفتى با جلگههاى خشك و كوههاى لخت عراق تضاد نشان مىدهد . به زحمت از قلههاى آنجا نگذشته خود را در يك جنگل
هامش
( 1 ) - يك خانوار معمولا از پنج تن درست مىشود ( يادداشت آقاى ژوبر ) .
( 2 ) - يا درستتر بگوئيم لنگررود ؛ رودخانه لنگرگاه ( يادداشت آقاى ژوبر ) .