را تا حدى با اطمينان پيمود . اما دربارهء لذت و ذوق خيلى كم بايد دربارهاش انديشه كرد جادههاى تنگ و صعب العبور براى گذشتن درشكهها در بين شهرها و حتى ميان قسطنطنيه به اصفهان وجود دارد . اگر گاهگاهى به چشمهاى روان يا به آبخورى يا به يك خانه يا كاروانسرائى بربخورند اين توجه دولت را نشان نمىدهد بلكه به ديندارى و نوعدوستى مردمان بخصوصى مديون مىباشد . باز هم مىبينيم كه اين نوع ساختمانها اغلب رو به ويرانى مىروند .
در شرق تقريبا هميشه با اسب سفر مىكنند و شتر به كار باركشى كالاهاى بازرگانى و باروبنه است و تخت روانها نوعى درشكهاند كه هم خطرناك و هم ناراحتند و ويژهء بيماران و زنهاست . در تركيه مىتوان از چاپارخانه اسب يدكى كرايهاى به دست آورد و ليكن در ايران بايد اسب مال خود آدم باشد . جو كه خوراك اصلى آنها مىباشد در خيلى جاها كمياب است و خيلى بهتر است كه پيوسته درپى تدارك آن بود . در تركيه مىتوان با يك سپاهى ترك معامله كرد كه هرچه لازم داشته باشى او برايت فراهم كند ولى بايد دقت كرد كه بهاى آن را يك جا پيشكى نداد ؛ در ايران چنين رسمى را نمىشناسند .
بهترين راه سفر اين است كه با كاروان همراه شد . همهگونه اشخاص با سنهاى مختلف و تقريبا هرگونه جماعتى در اين گروه درهم و برهم به چشم مىخورد . در اينجا بچههاى خرد مىبينيم كه آنها را در سبد بر پشت كفل شترها گذاشتهاند كه اينها را زنان راهبرى مىكنند درحالى كه به دوكريسى مشغول مىباشند . بازرگانان با اسب سفر مىكنند و از بار و بنهء خود جدا نمىشوند . فقيرها ، درويشها و مسافرين ديگر پاى پياده هستند . بارى گاهى اوقات همراه كاروانها گلهها هم ديده مىشوند كه درميان راه به چرا مىپردازند .
هنگامى كه به محلى مىرسند كه بايد شب را در آنجا بخوابند اغلب مسافرين براى جستن آب ، هيزم و علوفه به اطراف پخش مىشوند و توانگرترين مردمانى كه همراه كاروانند خود را از اردو جدا مىكنند و بر روى قالى دراز مىكشند تا
مسافرت در ارمنستان و ايران ( فارسى ) — صفحة 250
مساهمون: پير آمده ژوبر
ص٢٥٠