امروزه به ثبوت رسانيدهاند كه ساختمان اجسام متصل واحد نيست و هر جسمى مركب از يك دسته اجزاى كوچك و ريز است كه قابل تبديل به انرژى مىباشند و در حقيقت هر جزء مادى از تراكم يك تودهء انبوهى از انرژى به وجود آمده و خود انرژى نيز ساختمان دانه دانه كه هر دانهاى « كوانتوم » ناميده مىشود دارد .
شرح
حس درمىآيد متفاوت است ؟ در اين موضوع سه نظريهء اصلى و اساسى وجود داشته است :
الف . نظريهاى كه از دورهء ارسطو به بعد اكثريت قريب به اتفاق فلاسفه تا عصر جديد آن را پذيرفتهاند و در اصطلاح فلاسفهء اسلامى به عنوان نظريهء « جمهور حكما » معروف است . طبق اين نظريه اجسام و اجرامى كه محسوس مىباشند از قبيل آب و هوا و آتش هر كدام يك واحد واقعيت است داراى ابعاد طول و عرض و عمق همچنانكه در حس مىآيند .
ب . نظريهء ذيمقراطيس . طبق اين نظريه اجسام و اجرام محسوس تشكّل يافتهاند از مجموعهاى از ذرّات بسيار ريز غير محسوس و غير قابل شكستن ( ذرات صغار صلبه ) . به عقيدهء ذيمقراطيس هر جسمى كه به وسيلهء شكستن يا بريدن و غيره دو تا مىشود در واقع به اين صورت است كه ذراتى كه در كنار هم قرار داشتند از يكديگر دور مىشوند ولى طبق نظريهء جمهور حكما وقتى كه جسمى را دو قسمت مىكنيم واقعاً يك واحد واقعى را تبديل به دو واحد مىكنيم « ( * ) » . و نيز طبق نظريهء ذيمقراطيس خود ذرات تشكيل دهندهء اجسام محسوس ، نشكن و غير قابل تقسيم مىباشند يعنى منقسم شدن و دو پاره شدن آنها محال است بر خلاف نظريهء ديگران كه واحد جسم هر اندازه ريز و كوچك باشد خاصيت قابليّت انقسام از او سلب نمىشود . بنابر نظريهء ذيمقراطيس هر يك از ذرّات تشكيل دهندهء جسم ، خود داراى طول و عرض و عمق است و وحدت اتصالى دارد و در حقيقت جسم واقعى - يعنى واحد جسم - همان ذرات مىباشند و اجسام محسوسه هر كدام مجموعهاى از عدهاى از اجسام كوچكتر مىباشند و در حقيقت ذيمقراطيس از نظر فلسفى - يعنى از آن نظر كه مربوط است به
هامش
( * ) در اينجا دو مطلب است : يكى اينكه جسم از نظر صورت جسميه يك واحد است و تبديل به دو واحد مىشود . ديگر از نظر صورت نوعيه است كه ملاك شخصيت هر جسم به شمار مىرود . در مورد ذى حياتها قطعا مطلب چنين است ، اما غير ذى حياتها چطور ؟