غرر هفتم : وجود ذهنى
لِلشَّىءِ غَير الكُونِ فِى الأَعيانِ * كونٌ بِنَفسِهِ لَدَى الأَذهانِ
براى شىء ( ماهيّت ) غير از وجود در عالم اعيان
وجود ديگرى است از خود او در عالم اذهان
شرح : مسألهء « وجود ذهنى » نيز از مهمّات مسائل فلسفى است . از يك نظر اين مسأله مربوط است به نوعى تقسيم براى وجود ؛ يعنى وجود يا خارجى است يا ذهنى ، همچنانكه تقسيمات ديگر نيز براى وجود مىشود ، مثلًا وجود يا واجب است يا ممكن ، يا قديم است يا حادث ، يا بالفعل است يا بالقوّه ، يا متقدّم است يا متأخّر ، يا علّت است يا معلول ، يا واحد است يا كثير .
از نظر ديگر اين بحث مربوط به ماهيّت و حقيقت علم و ادراك است . ما هم خود آگاهيم و هم غير آگاه ؛ يعنى هم به وجود خود آگاهيم و هم به وجود اشياء ديگرى خارج از وجود خودمان . ما غير خود را به صورت علم حصولى ادراك مىكنيم ؛ يعنى آگاهى ما از اشياء به اين نحو است كه صورى از آنها در ذهن ما نقش مىبندد . ما آنچه را مستقيماً و بلا واسطه مىيابيم و با ما اتصال وجودى دارد همين صور است ولى اين صور طورى هستند كه واقع نما مىباشند ؛ يعنى ظهور اينها بر نفس ما عين ظهور