داشته باشد تا احساس لذت جسمى بشود . بهترين و كاملترين نمونهاش خواب است . ما در خواب لذت و رنج جسمى را به طور كامل احساس مىكنيم . لذت و الم آخرت يعنى بهشت و جهنم هم در عين اينكه براى ما صد در صد جسمى حس مىشود ، هيچ لزومى ندارد كه جسمى باشد ، يعنى اين بدن دوباره آنجا جمع شود و در آنجا واقعا آتشى حاضر كنند .
سؤال ديگر دربارهء مسألهء « آكل و مأكول » است . اگر ما از صحبتهاى جلسات متعدد اين طور نتيجه بگيريم كه روحى و جسمى وجود دارد ، ديگر مسألهء « آكل و مأكول » حل است ، يعنى ما به جسمى معتقديم كه از همين عناصر معمولى مادى تشكيل شده و به روحى معتقد هستيم كه حيات و شخصيت مىدهد و آن روح است كه شخصيت افراد را بالاختصاص تعيين مىكند . پس تشكيل و تجمع و تمركز مواد اشكالى ندارد كه همين اكسيژن ، هيدروژن ، كربن ، گوگرد و . . . است و در علم هم ثابت شده كه گوگردى كه اينجاست با گوگردى كه در خورشيد است فرق ندارد و همان خواص را داراست . پس اگر آنها را جمع كنيم و جسمى به وجود بياوريم ، هيچ لزومى ندارد همان جسمى باشد كه در اينجا بوده است ، چون يك بدن هم در مدت 65 - 70 سال جسم مادىاش در حال تغيير و تبديل است ، پس اگر روح در آن حلول پيدا كند مسأله حل است .
استاد : هر دو سؤالى كه آقاى . . . كردند و جوابى كه دادند درست است ، منتها همين چيزى كه الآن ايشان گفتند اگر من مىگفتم قبول نمىكردند ! صحبت اولشان اين بود كه آيا حتما ضرورت دارد كه يك جسمى وجود داشته باشد تا لذت و الم جسمانى وجود داشته باشد يا نه ؟ جواب دادهاند : نه . واقع مطلب هم اين است كه نه ، چون ما كه لذت و الم را به جسمانى و روحانى تقسيم مىكنيم ، معنايش اين نيست كه بعضى از لذت و المها را جسم مىبرد ، بعضى از لذت و المها را روح مىبرد ، همهء لذت و المها را روح مىبرد ، چون لذت و الم مربوط به آگاهى و خودآگاهى است و اصلا جسم خودآگاه نيست . اگر ما را زير ضربهء شلاق بزنند و كبودمان كنند واقعا اين بدن ما دردش نمىآيد ، باز آن كه دردش مىآيد همان ما هستيم ، منتها نوع لذت يا المى كه روح مىبرد از اينجاست ، چون يك اتحادى ميان روح و بدن هست و وقتى كه شما در اثر ضربه يك ناراحتى در اينجا ايجاد مىكنيد و بر آن اعتدال اساسى ضربهاى وارد مىشود ، آن تبديل مىشود به الم و لهذا مىگويند الم و لذت هر دو ( حتى جسمانيهايش ) در عالم روح است ، چيزى كه هست راهش فرق مىكند . الم روحانى
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 817
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٨١٧