حق آفريده است .
« وَ لِتُجْزى كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ »
( 1 ) و اين خلقت براى اين است - اينجا غايت ذكر مىكند - كه هر نفسى به آنچه كه كسب كرده است برسد ، و در اين رسيدن حتى به آن بدها هم قهرا ظلم نمىشود .
در سورهء ص مىفرمايد :
« إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذابٌ شَدِيدٌ بِما نَسُوا يَوْمَ الْحِسابِ »
فراموش كردهاند روز قيامت را
« وَ ما خَلَقْنَا السَّماءَ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما باطِلًا »
ما آسمان و زمين و هر چه در اين وسط است باطل نيافريديم
« ذلِكَ ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُوا »
اين گمان كافران است ، آنها اين طور خيال مىكنند
« فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنَ النَّارِ »
واى بر حال آنها از آتشى كه بر آنها خواهد رسيد
« أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ كَالْمُفْسِدِينَ فِي الْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجَّارِ »
( 2 ) آيا قيامتى نباشد و در نتيجه مؤمنين و عاملين صالحات را مثل مفسدين در زمين قرار دهيم ؟ آيا ما متقين را مانند فجّار قرار دهيم ؟
[ آيات ] يك سورهء ديگر باقى مانده ، براى اينكه همهء آيات را استقصاء كرده و خوانده باشيم . در سورهء انبياء مىفرمايد :
« وَ ما خَلَقْنَا السَّماءَ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما لاعِبِينَ ، لَوْ أَرَدْنا أَنْ نَتَّخِذَ لَهْواً لَاتَّخَذْناهُ مِنْ لَدُنَّا إِنْ كُنَّا فاعِلِينَ »
ما اين آسمان و زمين ، اين مخلوقات و مشهوداتى را كه شما داريد مىبينيد خلق نكرديم كه بخواهيم بازى كرده باشيم ( مفهوم بازى را عرض كردم ) . قرآن مىگويد اگر ما مىخواستيم چيزى را بازى قرار دهيم ، شما بشر و اين عالم محسوس شما را نمىآفريديم ، مىتوانستيم در عالم ملأ اعلى - كه همان فرشتگان هستند - يك كار بازى براى خودمان برقرار كنيم و لزومى نداشت كه ما بياييم اين عالم و شما را خلق كنيم كه هزار شك و ترديد هم در كار ما داشته باشيد :
« لَوْ أَرَدْنا أَنْ نَتَّخِذَ لَهْواً لَاتَّخَذْناهُ مِنْ لَدُنَّا إِنْ كُنَّا فاعِلِينَ »
اگر مىخواستيم اين كار را بكنيم مىكرديم
« بَلْ نَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَى الْباطِلِ فَيَدْمَغُهُ فَإِذا هُوَ زاهِقٌ وَ لَكُمُ الْوَيْلُ مِمَّا تَصِفُونَ »
( 3 ) بلكه ما حق را بر باطل مىكوبيم ، پس حق باطل را از بين مىبرد ، و واى بر شما از آن توصيفهايى كه دربارهء خدا كرديد و نسبت لعب و لهو و اين جور چيزها به خداوند داديد .
هامش
( 1 ) . جاثيه / 21 و 22 .
( 2 ) . ص / 26 - 28 .
( 3 ) . انبياء / 16 - 18 .