بزرگوار ( 1 ) .
در سورهء دخان مىفرمايد :
« إِنَّ هؤُلاءِ لَيَقُولُونَ ، إِنْ هِيَ إِلَّا مَوْتَتُنَا الْأُولى وَ ما نَحْنُ بِمُنْشَرِينَ »
آنها مىگويند كه جز مردن اوّلى ما مردن ديگرى نيست . اين مسألهء مردن اوليه را هم جلسهء گذشته بحث كرديم
« رَبَّنا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَ أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ »
( 2 ) . از قرآن استفاده مىشود كه مردم بعد از اين زندگى دو مردن دارند : يك مردن كه وارد عالم برزخ مىشوند ، و انتقال از برزخ به قيامت هم از نظر قرآن مردنى است و حياتى ، يعنى انتقال از يك حيات به حيات ديگر است كه از آن تعبير به مردن مىشود . آنها هم گفتند جز همين يك مردن ، مردى ديگرى نداريم ، يعنى پس قهرا بعد از اين حياتى نيست كه باز مردنى و حياتى باشد .
« فَأْتُوا بِآبائِنا إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ »
اگر راست مىگوييد كه پدرهاى ما هستند ، پس بگوييد آنها را بياورند . اين
« فَأْتُوا بِآبائِنا »
مشعر به اين است كه انبياء به آنها مىگفتند پدرهايتان هم نمردهاند و در واقع زندهاند ، مىگفتند پس آنها را بياوريد تا ما ببينيم .
« أَ هُمْ خَيْرٌ أَمْ قَوْمُ تُبَّعٍ وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ أَهْلَكْناهُمْ إِنَّهُمْ كانُوا مُجْرِمِينَ »
. شاهد هم آيهء بعد است :
« وَ ما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما لاعِبِينَ ، ما خَلَقْناهُما إِلَّا بِالْحَقِّ وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ ، إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ مِيقاتُهُمْ أَجْمَعِينَ »
( 3 ) ما آسمانها و زمين و آنچه در ميان آنها هست خلق نكرديم كه بخواهيم بازى كرده باشيم .
لغو و باطل نسبى است
لعب با باطل تفاوت دارد . كار بچه كه به آن بازى مىگوييم ، هم حق است و هم باطل ، لعب است از نظر اصل كار ، يعنى اگر ما نظر به آن كارى كه بچه مىكند بيندازيم ، مثلا اگر آن عمل توپ بازى را مورد نظر قرار دهيم ، چه اثرى بر اين توپ بازى بار است ؟ هيچ ، عملش بيهوده است ولى براى بچه بيهوده نيست ، چون نفس بازى كردن براى او خوب است ، مايهء رشد روحى و جسمى اوست . و لهذا
هامش
( 1 ) . در قرآن هر جا كه « عرش » اطلاق مىشود ، مقام زمامدارى خداوند است ، آن شأن و صفتى كه به موجب آن اختيار تمام اشياء در دست اوست و همه چيز در نزد او متمركز مىشود . عرش ، يك جسم و جاى خاصى نيست ، مقامى از مقامات ربوبى است .
( 2 ) . مؤمن / 11 .
( 3 ) . دخان / 34 - 40 .