است :
« وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ ، فَرِحِينَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ يَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ »
( 1 ) . اين آيه صراحت دارد ، كه دربارهء شهدا مىگويد : مبادا تو چنان گمان كنى ( 2 ) كه اينها مردگانند ، بلكه زندگانند و مرزوقند و الآن شادمانند به آنچه كه خداوند به آنها داده است - نه آنچه كه در آينده مىخواهد بدهد - و الآن مستبشرند ، يعنى منتظر بشارتهايى هستند از ناحيهء كسانى كه هنوز به آنها ملحق نشدهاند ، انتظار دارند كه كى بشارتى از ناحيهء اينها برسد كه اينها هم به همين مقام سعادت خواهند رسيد . اين نشان مىدهد كه قرآن بعد از مردن واقعا حياتى قائل است ، در صورتى كه شكى ندارد كه ديگر اين جسد مرده است . قرآن نمىخواهد بگويد اينها كه اينجا زير خاك هستند ، مثلا دهانشان را باز كردهاند و دارند در دهانشان شير و عسل مىريزند ، نمىگويد در زير اين خاك ، [ مىگويد ] آنها در نزد پروردگارشان ( عند ربّهم ) مرزوق هستند . يا دربارهء صاحب آل ياسين [ مىگويد ] بعد از اينكه كشته شد يا مرد گفت :
« يا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ ، بِما غَفَرَ لِي رَبِّي وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ »
( 3 ) و امثال اينها كه آيات زياد بود و ديگر تكرار نمىكنم .
كلام حضرت على ( ع )
روايتى است كه چون مشتمل بر بعضى از آياتى است كه من نخوانده بودم ، براى شما عرض مىكنم . در تفسير نعمانى روايتى به سند از امير المؤمنين ( عليه السلام ) ذكر كرده كه حضرت استدلال كرد به آيهء قرآن و فرمود :
يقول اللّه تعالى :
« يَوْمَ يَأْتِ لا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَ سَعِيدٌ ، فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ لَهُمْ فِيها زَفِيرٌ وَ شَهِيقٌ ، خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ . . . ،
وَ أَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنَّةِ خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ »
( 4 ) يَعْنِى السَّماواتِ وَ الْارْضَ قَبْلَ يَوْمِ الْقِيامَةِ ، فَاذا كانَتِ الْقِيامَةُ بُدِّلَتِ السَّماواتُ وَ الْارْضُ .
هامش
( 1 ) . آل عمران / 169 و 170 .
( 2 ) . معلوم است مخاطب امت هستند ، پيغمبر چنان گمانى نمىكند ، همان طورى كه در قرآن خيلى اوقات خطابهايى به امت است كه مخاطب ظاهرش خود پيامبر است .
( 3 ) . يس / 26 و 27 .
( 4 ) . هود / 105 - 108 .