خودتان را آزمايشى بكنيد
« فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ »
سورهاى مانند آن بياوريد . كلمهء
« مِنْ مِثْلِهِ »
را دو جور تعبير كردهاند : يكى اينكه گفتهاند
« مِنْ مِثْلِهِ »
يعنى مانند قرآن ، و بعضى گفتهاند كه اين اشاره به اين جهت است كه از كسى بياوريد كه او هم مثل اين پيغمبر باشد يعنى از يك فرد امّى ، فردى مانند او كه هيچ سابقهء درس و تحصيل و فرهنگ و مدرسه ندارد . اينجا هم همان جملهها با تعبيرات ديگرى [ آمده است ] ، آنجا داشت :
« وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ »
، اينجا مىفرمايد :
« وَ ادْعُوا شُهَداءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ »
گواهان و شاهدان خودتان را ، هر كسى كه مىخواهيد ، بياوريد . شاهد را شاهد مىگويند به اعتبار اينكه او را دعوت مىكنند كه حقيقت مطلب را او بيايد بيان كند از باب اينكه افراد ديگرى را كه قهرمان شناخته مىشوند بياورند تا عمل آنها گواهى بدهد . بازهم اينجا قيد مىكند :
« إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ »
اگر راست مىگوييد ، يعنى ما كه مىدانيم شما دروغ مىگوييد در اين ادعاى خودتان ، يعنى ادعاتان هم ادعاى حقيقى و از روى حقيقت نيست .
تا اينجا ما دو مطلب در ماهيت ادعاى قرآن روشن كرديم : يكى اينكه قرآن براى خودش ادعاى معجز بودن كرده است و ديگر اينكه اين ادعاى معجز بودن به اين نيست كه تمام قرآن معجزه است ، بعض قرآن هم معجزه است ، و لهذا در يك جا فرموده ده سوره بياوريد ، يك جا همان را هم تخفيف داده و فرموده يك سوره بياوريد كافى است . پس قرآن يك سوره را هم معجزه مىداند .
اعجاز قرآن در چه قسمتى است ؟ آيا اعجاز قرآن در يك قسمت بالخصوص است يا در قسمتهاى متعدد است ؟ از خود قرآن چه استنباط مىشود ؟ قرآن تصريح نمىكند كه وجه اعجاز فلان وجه بالخصوص است چون واقعا نمىخواهد وجوه اعجاز را محدود به يك حد خاصى كند و بلكه در آيات متعدد ، در هر قسمتى به يك جنبهء بالخصوص اشاره مىكند به عنوان يك اعجاز ، كه اينها را برايتان عرض مىكنم ، بعد دربارهء هر يك به طور كلى صحبت مىكنيم .
فصاحت و بلاغت
يكى از وجوه اعجاز كه از قديم الايام مورد توجه قرار گرفته و فوق العاده مورد توجه بوده است جنبهء لفظى و جنبهء ظاهرى قرآن است كه جنبهء فصاحت و بلاغت