نزول چيست ؟
يك مسألهء ديگر : قرآن تعبير مىكند به « نزول »
نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ
. نزولى پيدا شده . اين نزول چيست ؟ نزول يا بايد بگوييم مكانى است كه فرض اين است كه مكانى نيست ، جبرئيل از يك زمين ديگر كه نمىآيد اينجا ، [ و يا بايد بگوييم معنوى است ] . مسلّم اينجا نزولش بايد يك نزول معنوى باشد چون خود فوقيّت و تحتيّت در خود قرآن هم محصور نيست به فوقيت و تحتيت جسمانى و مكانى ، و در اصطلاح هيچ كس . قرآن دربارهء خدا مىفرمايد :
وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ
( 1 ) خداوند از ما فوق بندگان خودش قاهر بر آنهاست . و حتى در فوقيت و تحتيتهاى اعتبارى هم قرآن مىگويد :
قُلْ هُوَ الْقادِرُ عَلى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذاباً مِنْ فَوْقِكُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ
( 2 ) . شايد همه تفاسير به اتفاق گفته باشند عذاب از بالا يعنى از طبقهء فوقانى ، يعنى از بالا دستهاتان ، و عذاب از پايين يعنى از ناحيهء زير دستهاتان مثل نوكرها ، كلفتها و كارگرها . پس اينكه قرآن مىگويد اين از فوقى نازل شده است به چه اعتبار است ؟
اين يك فوقيت واقعى است يا اعتبارى ؟ نه ، فوقيت واقعى است براى اينكه آن جهان ديگر كه جهان ما وراء طبيعت است ، واقعا فوقيتى يعنى تسلطى بر اين جهان دارد
وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ
( 3 ) قرآن مىگويد هر چه در اين دنيا هست از آن دنيا نازل شده ، هر چه ، نه فقط وحى ، چون هر چه در اين دنياست ظل آن دنياست و فيض آن دنياست و فيض هر چيزى از او آمده ، پس او را مىگوييم « از » ، او را مبدأ مىگوييم و اين را منتها . پس به اين دليل فوق است كه آن جهان جهان ديگرى است ، جهان ما فوق طبيعت است و جهان ما فوق طبيعت واقعا هم ما فوق طبيعت است به دليل اينكه اين جهان فيضى است از آنجا ، ترشحى است از آنجا ، و آنچه كه در اينجا آمده از آنجا سرچشمه گرفته است . پس چون اين تماس [ تماس ] با سرچشمهء هستى اين جهان است ، از آن جهت كه تماس با سرچشمهء اين جهان است گفته مىشود كه از آنجا نازل شده است . پس نزولش هم به اين جهت است .
هامش
( 1 ) . انعام / 18 .
( 2 ) . انعام / 65 .
( 3 ) . حجر / 21 .