نمىتوانم . در يك آيهء ديگر مىفرمايد :
« إِنَّما سُلْطانُهُ عَلَى الَّذِينَ يَتَوَلَّوْنَهُ »
( 1 ) حكومت شيطان بر افرادى است كه آن افراد سرپرستى شيطان را پذيرفتهاند . اينجا ديگر تسلط او را خيلى محدود مىكند . افرادى كه سرپرستى او را پذيرفتهاند ، بر آنها تسلط دارد ، يعنى افرادى كه ولايت و سرپرستى او را نپذيرفتهاند ، بر آنها تسلط ندارد .
از اين واضحتر ، يك محاكمهاى ميان شيطان و گنهكاران در قيامت ذكر مىكند كه در قيامت چنين واقع خواهد شد ، منتها چون يك امرى است كه قطعا واقع مىشود ، قرآن به صورت گذشته نقل مىكند :
« وَ قالَ الشَّيْطانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَ ما كانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلا تَلُومُونِي وَ لُومُوا أَنْفُسَكُمْ ما أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَ ما أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ إِنِّي كَفَرْتُ بِما أَشْرَكْتُمُونِ »
( 2 ) .
آنجا شيطان طلبكار مىشود ، اصلا آدميزاد را يك چيزى هم [ بدهكار مىكند ] .
مىفرمايد وقتى كار به نهايت مىرسد و تمام مىشود ، شيطان رو مىكند به مردمى كه از او پيروى كردهاند ، مىگويد : خدا به شما نويد و وعده داد ، من هم وعده دادم ، خدا وعدهاش راستين بود ، وعدهء من خلاف
« إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ »
.
معنايش اين است كه تسلط من بر شما كه از تسلط خدا بيشتر نبود ( يعنى در همين حدود بود ) ، همان طورى كه خداوند به بشر نويد داد كه اگر كار خوب بكنيد چنين [ پاداش به شما خواهم داد ] ولى كسى را مجبور به كار حق نكرد ، من هم به شما نويد دادم ، كسى را كه مجبور نكردم .
« وَ ما كانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ »
من كه بر شما مسلط نبودم ، يعنى زور نداشتم ، شما را به زور به جايى نكشاندم
« إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي »
من شما را خواندم [ و شما به سرعت پذيرفتيد ] . در يك آيه هست كه سوت كشيدم :
« وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَ أَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَ رَجِلِكَ وَ شارِكْهُمْ فِي الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ »
( 3 ) يعنى تو سوت بكش ، آنها مىآيند ، خيلى احتياج ندارد كه بخواهى دنبالشان به روى ، يك سوت كشيدن كافى است كه دورت بريزند .
خواب معروفى نقل مىكنند كه در زمان شيخ انصارى يك كسى خواب ديد كه
هامش
( 1 ) . نحل / 100 .
( 2 ) . ابراهيم / 22 .
( 3 ) . اسراء / 64 .