ثابت مثل ميدان جاذبه است . زمين در اطراف خودش يك ميدانى دارد كه به آن مىگوييم « ميدان جاذبه » و معنى آن اين است كه در فضا خاصيتى پيدا شده كه هر جرمى كه در اين ميدان قرار بگيرد تحت تأثير يك نيرو واقع شده و حركت خواهد كرد و اگر فرضا اين ميدان وجود نداشت ، جرم در همان حالت عادى خودش باقى مىماند . يك ميدان ديگرى وجود دارد به نام « ميدان مغناطيسى » . ميدان مغناطيسى خاصيتى است در فضا كه به اجسام مغناطيسى نيرو وارد مىكند . ميدان الكتريكى هم خاصيتى است در فضا كه به ذرات الكتريكى ( الكترونها و پروتونها ) مىتواند نيرو وارد كند . مقصود از موج الكترومغناطيسى اين است كه يك ميدان مغناطيسى و يك ميدان الكتريكى متعامد كه اندازهشان در تغيير است ، در فضا وجود دارد كه اين خاصيت ذاتا در فضا پيش مىرود . ميدان الكترومغناطيس ذاتا در حال انتشار است .
مثلا در يك آنتن راديو مقدارى الكترون در نوسان است . هر الكترون در مجاورت خودش يك ميدان الكتريكى و يك ميدان مغناطيسى ايجاد مىكند و چون الكترون در حال نوسان است ، اين ميدانها در حال تغييرند و تشكيل يك موج الكترومغناطيس مىدهد . اين موج الكترومغناطيس كه مجاور آن آنتن ايجاد شد ، با سرعت 000 / 300 كيلومتر در ثانيه در فضا منتشر مىشود كه اين خاصيت ذاتى آن است .
اين ميدان وقتى مجاور آنتن ديگرى رسيد ، در الكترونهاى موجود در آنجا عين همان نوسان را ايجاد مىكند و بعدا آن نوسان را به صوت تبديل مىكنند . اين مفهوم ميدان الكترومغناطيس است . طول موج يا دامنهء تغييرات اين ميدان تغييراتى دارد كه گاهى به صورت نور ، گاهى به صورت امواج راديويى و گاهى به صورت اشعهء ايكس و گاما و حالات ديگرى است . حال تبديل اين ماده به انرژى چگونه است ؟
مثالى مىزنم : اگر مقدارى راديوم در اينجا قرار بدهيم ، اين راديوم كه شروع مىكند به تشعشع ، از داخل هستهء اتم راديوم يك ذرهء با سرعت بيرون مىآيد كه مىگوييم اين ذرهء با سرعت داراى انرژى است و يك ميدان الكترومغناطيسى هم از آن منتشر مىشود كه با آن سرعت پيش مىرود . اين مفهومى است كه ما از تبدل داريم .
- سؤالى را كه آقاى مطهرى كردند ، شما [ آقاى روزبه ] توضيح علمى مفصلى به آن داديد ولى به طور قطع مىتوان جواب داد كه ماده به انرژى تبديل مىشود ، منتها انرژى را كه ما تعريف مىكنيم و مىگوييم « استعداد انجام كار » ، با عبارت وقتى مىخواهيم بيان كنيم اين طور مىگوييم ، و الّا تعريف علمى آن ، فرمول « نيرو در تغيير
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 186
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص١٨٦