تقريبا ثابت شد كه ماده قابل تبديل به انرژى است و اينشتين فرمول معروف خود را بيان كرد : « 2
MC E
» اندازهء انرژى مساوى است با مقدار ماده ضرب در مجذور سرعت نور . اساس انرژى اتمى يا رآكتورهاى اتمى نيز همين مسألهء تبديل ماده به انرژى است . بنابراين ماده به انرژى تبديل مىشود به اين معنا كه از هستهء ماده ذراتى بيرون مىآيد و اينها توأم با سرعتاند و بنابراين داراى انرژى هستند . اين انرژى به صورت حرارت يا به صورتهاى ديگرى در مىآيد كه براى ما قابل استفاده هستند . در خورشيد و ثوابت ديگر هم تبديل ماده به انرژى به اين معناست كه از هستهء اتمهاى نسبتا سنگين ، ذرات نسبتا كوچكى ( اشعهء آلفا يا بتا يا گاما ) تشعشع مىكند و اين انرژى به صورت حرارت در مىآيد و اين انرژى هستهاى منشأ تمام انرژيهاى ديگر است . اما اينكه آيا اين نظريهها براى تفسير پيدايش عالم كافى است يا علاوه بر اينها حساب و تقديرى هم در كار است ، مسألهاى است كه به فلسفه مربوط مىشود و از حدود علم خارج است . آنچه مسلّم است قابليت تبديل ماده به انرژى است . عكس آن ( يعنى تبديل انرژى به ماده ) هم در اين اواخر حاصل شده است ، يعنى انرژى هم به ماده ( نه به معناى اتم ، بلكه ذرات تشكيل دهندهء اتم مثل پزيترون و الكترون ) تبديل مىشود .
استاد : من يكى دو سؤال داشتم كه يكى را همين آخر خودتان فرموديد . خواستم بگويم اينكه مىگويند ماده - به همين معنا - به انرژى تبديل مىشود ، عكس آن هم هست يا نه ؟
- بله ، انرژى هم به ماده تبديل مىشود .
استاد : اين باز بايد توضيح داده شود . ديگر اينكه آيا فرق اين عناصرى كه راديواكتيو هستند با غير اينها اين است كه اينها خود به خود فعاليت تشعشعى دارند ولى آنها را مىشود با وسايل مصنوعى به همين حالت در آورد ؟ يا نه ، آنها امكان ندارد به اين حالت در بيايند ؟
- هر دو قسم آن وجود دارد ، يعنى بعضى از مواد هستند كه نمىشود آنها را به صورت راديواكتيو در آورد ، ولى بعضيها هم هستند كه مىشود آنها را به صورت راديواكتيو در آورد ، يعنى راديواكتيويتهء مصنوعى هم مىشود داشت .
استاد : بنابراين در واقع نمىشود گفت كه از نظر علم امروز مادهاى وجود دارد كه