ندهيد » . البتّه بلوغ شرط لازم است ولى كافى نيست زيرا علاوه بر بلوغ ، « رشد » لازم است . تعبير آيه اين است :
« حَتَّى إِذا بَلَغُوا النِّكاحَ ، فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْداً فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوالَهُمْ . »
( 1 ) براى آنكه ثروتشان را در اختيارشان قرار دهيد ، رسيدن به حدّ بلوغ طبيعى يعنى بلوغ نكاح و بلوغ جنسى كافى نيست ؛ زمانى كه رشد در آنها احساس شد مىتوان ثروت را در اختيارشان قرار داد .
در فقه و سنّت اسلامى نظير همين مطلب در مورد ازدواج آمده است . در فقه اسلامى محرز و مسلّم است كه براى ازدواج ، تنها عقل و بلوغ كافى نيست يعنى يك پسر به صرف آنكه عاقل و بالغ است نمىتواند با دخترى ازدواج كند ، همچنانكه براى دختر نيز عاقله بودن و رسيدن به سنّ بلوغ دليل كافى براى ازدواج نيست ؛ علاوه بر بلوغ و علاوه بر عقل ، رشد لازم است . عقل غير از رشد است و مسألهء ديگرى است . افراد يا عاقلاند و يا مجنون . عاقلها به دو نوع تقسيم مىشوند : يا رشيد هستند يا غير رشيد ؛ يعنى انسان عاقل و بالغ ممكن است رشيد باشد و ممكن است غير رشيد .
قبل از توضيح اين اصطلاح ، لازم است براى رفع اشتباه ، به يك اصطلاح شايع امروز خودمان در زبان فارسى اشاره كنم .
در اصطلاح متداول فارسى امروز ، به كسى « رشيد » مىگوييم كه اندام خيلى موزون و برازندهاى داشته باشد . عرب اين را « رشيق » مىگويد نه « رشيد » . « رشد » در اصطلاح فقهى مربوط به اندام نيست ، يك نوع كمال روحى است . مثلًا در مورد ازدواج ، پسرى كه مىخواهد ازدواج كند بايد معنى و هدف و ارزش نتايج ازدواج را درك كند و قدرت تشخيص و انتخاب و اراده داشته باشد ؛ به صرف تلقين اين و آن ، شخصى را به عنوان همسر انتخاب نكرده باشد ؛ همچنانكه دختر نيز براى انتخاب همسر بايد « رشد » داشته باشد .
به ياد دارم كه در قبالههاى قديم وقتى اسم زوج و زوجه را مىنوشتند ، دربارهء زوج مىنوشتند : « العاقل البالغ الرّشيد » و دربارهء زوجه مىنوشتند : « العاقلة البالغة الرَّشيدة » يعنى اين مرد كه ازدواج كرده است ، مردى عاقل ، بالغ و رشيد است و اين زن هم زنى عاقله و بالغه و رشيده است ؛ يعنى علاوه بر عقل و بلوغ داراى رشد است .
هامش
( 1 ) . نساء / 6 .