پاسخ قرآن ضمن اشاره به اينكه اين شبهات بهانهجوييهايى است كه در اثر حالت عناد و انكار ابراز مىدارند ، اين است كه بر خلاف ادّعاى شما ، شما ( من واقعى و شخصيّت واقعى شما ) آن چيزى نيست كه شما فكر مىكنيد گم مىشود . شما به تمام شخصيّت و كلّ واقعيّت در اختيار فرشتهء خدا قرار مىگيريد .
مقصود شبهه كنندگان از گم شدن اين است كه هر ذرهاى از بدن ما به جايى مىافتد و اثرى از آن باقى نمىماند ، پس چگونه اين بدن ما را بار ديگر زنده مىكنند ؟
عين اين شبهه كه مربوط است به متفرّق شدن و گم شدن اجزاء بدن ، در آيات ديگر قرآن نيز آمده است و جواب ديگرى به آن داده شده است و آن اينكه همهء اين « گم شدنها » از نظر شما گم شدن است ، براى بشر دشوار و بلكه ناممكن است كه اين ذرّات را جمعآورى كند ، امّا براى خدا كه علم و قدرتش نامتناهى است هيچ اشكالى نيست .
در آيات مذكور ، سخن منكران مستقيما دربارهء اجزاء بدن است كه چگونه و از كجا جمعآورى مىشود ؟
ولى در اينجا به گونهء ديگر جواب داده است ، زيرا در اينجا سخن صرفا در اين نيست كه اجزاء بدن هر كدام به جايى مىافتد و اثرى از آنها نيست ، بلكه در اين است كه با گم شدن اجزاء بدن ، ما گم مىشويم و ديگر « ما » و « من » در كار نيست . به عبارت ديگر ، سخن شبهه كنندگان اين است كه با متفرّق شدن اجزاء بدن ، شخصيّت واقعى ما نيست و نابود مىشود . قرآن در اينجا اين گونه پاسخ مىگويد كه بر خلاف گمان شما شخصيّت واقعى شما هيچوقت گم نمىشود تا نيازى به پيدا كردن داشته باشد ، از اوّل در اختيار فرشتگان ما قرار مىگيرد .
اين آيه نيز در كمال صراحت بقاى شخصيّت واقعى انسان ( بقاى روح ) را پس از مرگ ، على رغم فانى شدن اعضاى بدن ، ذكر مىكند .
3 .
اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَ يُرْسِلُ الْأُخْرى إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
. ( 1 )
خداوند نفوس را در حين موت ، و آنكه نمرده است ، در حين خواب ، به تمام و كمال دريافت مىكند ، پس آن كس را كه مقرّر شده است بميرد نگه مىدارد و ديگرى را تا مدّت معيّنى باز مىفرستد .
هامش
( 1 ) . زمر / 42 .