برخى نقصها از قبيل جهلها ، عجزها ، از نظر نظام كلّى و جنبهء ارتباط با واجب الوجود ، همين است .
ه . خداوند متعال همانطور كه واجب بالذّات است ، واجب من جميع الجهات است ، از اين رو محال است كه موجودى قابليّت وجود پيدا كند و از ناحيهء او افاضهء وجود نشود و امساك گردد .
و . شرور و بديها يا خود از سنخ نيستىاند ، مانند جهلها ، عجزها ، فقرها ، و يا از سنخ هستىاند امّا شرّيّت آنها از آن نظر است كه منشأ نيستيها مىگردند مانند زلزلهها ، ميكروبها ، سيلها ، تگرگها و امثال اينها . هستيهايى كه منشأ نيستيها مىگردند ، شرّيّتشان از نظر وجود اضافى و نسبى آنها به اشياء ديگر است نه از نظر وجود فى نفسه آنها ، يعنى هر چيزى كه شرّ است براى خود شرّ نيست براى چيز ديگر شرّ است . وجود حقيقى هر شىء ، وجود فى نفسه اوست ، وجود اضافى و نسبى او امرى اعتبارى و انتزاعى است و لازمهء لا ينفكّ وجود حقيقى اوست .
ز . خيرات و شرور دو صف جداگانه و مستقل از يكديگر را تشكيل نمىدهند ، بلكه شرور لوازم و اوصاف لا ينفكّ خيرات مىباشند . ريشهء شرورى كه خود از سنخ نيستى مىباشند عدم قابليّت قابلهاست و به محض قابليّت قابل ، افاضهء وجود از ناحيهء ذات واجب الوجود ، حتمى و لا يتخلّف است ، امّا ريشهء شرورى كه از سنخ نيستى نيستند ، لا ينفك بودن و جدايىناپذيرى آنها از خيرات است .
ح . هيچ شرّى ، شرّ محض نيست ، عدمها و نيستيها به نوبهء خود مقدّمهء هستيها و خيرات و كمالاتاند ، شرور به نوبهء خود مقدّمه و پلّهء تكاملاند . اين است كه گفته مىشود در هر شرّى خيرى نهفته و در هر نيستى ، هستىاى پنهان است .
ط . قانون و سنّت : جهان هستى به حكم اينكه بر طبق نظام علّى و معلولى جريان دارد و آن نظام - چنان كه گفته شد - كلّى است ، بر اساس قوانين و سنن جريان مىيابد . قرآن كريم به صراحت اين مطلب را تأييد مىكند .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 147
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص١٤٧