اين جمله عين مضمون يكى از آيات كريمهء قرآن است :
قل ما كنت بدعا من الرّسل و ما ادرى ما يفعل بى و لا بكم ( 1 ) .
« بگو من ، از ميان پيامبران ، نوظهور و تازه نيستم ، و خبر ندارم كه با من يا با شما چگونه رفتار مىشود » ( 2 )
نظير اين جريان در مرگ سعد بن معاذ هم نقل شده است . در آن قضيه ، وقتى كه مادر سعد در بالين وى مشابه همين جمله را مىگويد رسول اكرم ( صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) مىفرمايد : ساكت باش ، بر خدا حتم نكن : « لا تحتمى على اللّه » يعنى از پيش خود در كارى كه مربوط به خداست قضاوت حتمى نكن ( 3 ) .
2 دينى جز اسلام پذيرفته نيست
نكتهء ديگرى كه قبل از ورود در اصل بحث مىبايد روشن گردد اين است كه بحث دربارهء نيكوكاريهاى نامسلمانان را به دو گونه مىتوان طرح كرد و در حقيقت دو بحث است : يكى اينكه آيا دينى غير دين اسلام مقبول است و يا دين مقبول منحصر به
هامش
( 1 ) . احقاف / 9
( 2 ) . ممكن است اين اشكال در اذهان پديد آيد كه مفاد اين آيه با آنچه مسلّم و قطعى ميان مسلمين تلقّى شده است كه رسول اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) از مقام محمود خويش در قيامت و از شفاعت خويش براى برخى از گنهكاران اطلاع داده است منافات دارد ؛ بلكه با وعدهاى كه در برخى آيات كريمه رسيده است از قبيل« وَ لَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضى »و يا« لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ »منافات دارد .
جواب اين است كه مفاد آيهء كريمه همانطور كه از مضمون حديث بالا نيز دانسته مىشود اين است كه نتيجهء اعمال انسان و بالاخره سرنوشت انسان كه عاقبت به كجا مىانجامد براى هيچكس قطعى و روشن نيست ؛ فقط خداوند است كه از عاقبت قطعى آگاه است و اگر ديگران آگاهى مىيابند تنها به وسيلهء وحى الهى است . پس آيهاى كه نفى مىكند اطلاع بر سرنوشت نهايى را ، مربوط است به اينكه پيغمبر يا كس ديگر با اتكاء و اطمينان به خود و عمل خود پيشبينى كند ، و اما آياتى كه نشان مىدهد پيغمبر اكرم از عاقبت امر خود و يا ديگران آگاه است به حكم وحى الهى است .
( 3 ) . بحار الانوار ، چاپ آخوندى ج 6 ص 261 ؛ و چاپ كمپانى ج 3 ص 165 .