بود ؟
از آن وقت من به اهميت اين مسأله از نظر اينكه افكار را تا چه حد به خود متوجه كرده پى بردم .
اكنون ، ما در اين بخش از كتاب ، به خواست خدا به تحقيق اين مسأله مىپردازيم ولى قبل از ورود در آن ، لازم است دو نكته را روشن كنيم تا موضوع بحث كاملا روشن گردد .
1 جنبهء كلّى بحث
هدف اين بحث اين نيست كه حساب اشخاص را روشن كنيم ، مثلا معيّن كنيم كه آيا پاستور اهل بهشت است يا اهل جهنم ؟ ما چه مىدانيم كه افكار و معتقدات واقعى او چه بوده است ؟ منويّاتش چه بوده است ؟ ملكات روحى و اخلاقى او چه بوده است ؟ و حتى مجموع اعمال او چه بوده است ؟ آشنايى ما با او در حدود خدمات علمى او است و بس .
اختصاص به پاستور ندارد ، اصولا حساب اشخاص در دست خدا است ، هيچكس حق ندارد دربارهء كسى بطور قاطع اظهار نظر كند كه اهل بهشت است يا اهل دوزخ ؟ اگر از ما بپرسند : آيا شيخ مرتضى انصارى ( اعلى اللّه مقامه ) با آن زهد و تقوا و ايمان و عمل شناختهشدهاش حتما اهل بهشت است يا نه ؟ پاسخ ما اين است كه آن اندازه كه ما از آن مرد اطلاع داريم اين است كه در نظام علمى و عملى او ، بدى سراغ نداريم ، آنچه سراغ داريم خير و نيكى است اما اينكه صددرصد بگوييم اهل بهشت است در اختيار ما نيست ؛ خداست كه بر همهء ضمائر اشخاص ، مطّلع است و تمام اسرار و خفاياى نفوس را مىداند و حساب خلائق نيز با او است . تنها دربارهء كسانى مىتوان بطور قاطع اظهار نظر كرد كه از طريق اولياء دين سرنوشت نهايى آنها اعلام شده است .
گاهى بعضى از مردم بحث مىكنند كه بافضيلتترين علما و برترين آنها از لحاظ قرب به خدا كيست ؟ مثلا سيد بن طاووس ؟ يا سيد بحر العلوم ؟ يا شيخ انصارى ؟