درباره وكلاى مقيم در بيهق و نيشابور ، در عصر امام جواد عليه السّلام و امام هادى عليه السّلام اطلاعى در دست نيست ؛ ولى در عصر امام عسكرى عليه السّلام ، يكى از وكلاى مبرّز آن جناب به نام « ابراهيم بن عبده » از سوى آن حضرت به وكالت در نيشابور و نواحى اطراف منصوب شد . امام عليه السّلام طى نامهاى به عبد اللّه بن حمدويه بيهقى ، نصب « ابراهيم بن عبده » به وكالت در بيهق و نواحى اطراف را اعلام فرمودند . 4625712 خ 0 328 خ به نظر مىرسد در اين عصر ، شيعيان نيشابور در مسايل كلامى دچار اختلاف شديد بوده و حتى كار به تكفير بعضى گروهها نسبت به گروههاى مخالف خود كشيده بود و تسامحاتى نيز در عمل به تكاليف شرعى ، و از جمله پرداخت حقوق واجب مالى داشتهاند . از اين رو امام عسكرى عليه السّلام طى توقيعى مفصّل خطاب به اسحاق بن اسماعيل نيشابورى ، در پاسخ به نامه وى با لحنى تند ، از كوتاهى شيعيان آن نواحى در اداى تكاليف الهى شكوه مىنمايند . در همين توقيع اشاره به نامهاى شده كه پيش از اين ، از جانب حضرت توسط « محمد بن موسى نيشابورى » براى « ابراهيم بن عبده » فرستاده شده ، و حاوى دستور العملهايى براى وى و ساير نمايندگان و موالى آن حضرت بوده است ؛ در توقيع فوق ، جملهاى با اين عبارت به چشم مىخورد :
« و من بعد النابى رسولى و ما ناله منكم حين اكرمه اللّه بمصيره اليكم ، و من بعد اقامتى لكم ابراهيم بن عبده وفّقه اللّه لمرضاته و اعانه على طاعته ، و كتابى الذى حمله محمد بن موسى النيشابورى ، و اللّه مستعان على كل حال . . . » . 5625712 خ 0 329 خ
به نظر مىرسد جمله « و من بعد النابى رسولى . . . » اشاره به يكى از وكلاى امام عسكرى عليه السّلام به نام « ايوب بن ناب » باشد كه از جانب حضرت به نيشابور اعزام شد . وى به سبب نشست و برخاست با گروهى از شيعيان نيشابور ، كه گرايش به غلوّ و تفويض و مذهب ارتفاع داشتند ، مورد بىمهرى فضل بن شاذان نيشابورى - عالم و متكلم برجسته مقيم نيشابور - قرار گرفت . حتى وى و بعضى از شيعيان در صحت وكالت او ترديد نموده و از تحويل حقوق مالى به او خوددارى كرده و ديگران را نيز منع نمودند . از اين رو وكيل مزبور و شيعيان همفكرش ، طى نامهاى به امام عسكرى عليه السّلام ، از فضل و شيعيان همراهش شكوه نمودند . در پاسخ ، توقيعى با اين عبارات از جانب حضرت به دست « عروة بن يحيى دهقان » وكيل آن جناب در بغداد ، صادر شد :
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 136
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص١٣٦