« الفضل بن شاذان ماله و لموالىّ يؤذيهم و يكذّبهم ! و انّى لأحلف بحقّ آبائى لئن لم ينته الفضل بن شاذان عن هذا لأرمينّه بمرماة لا يندمل جرحه منها فى الدنيا و لا فى الاخرة » . 6625712 خ 0 330 خ
به گفته كشّى ، اين توقيع دو ماه پس از درگذشت فضل بن شاذان در سال 260 ق صادر شد ! در حالىكه به نظر مىرسد دريافت توقيع ، مربوط به اين تاريخ بوده باشد .
علّت مرگ فضل آن بود كه براى فرار از دست خوارج ، از روستايى در بيهق كه در آن ساكن بود خارج گرديد و در راه با سختى و تعب بسيار مواجه و سپس بيمار شد و به همين سبب درگذشت . 7625712 خ 0 331 خ
با توجه به اينكه خود امام عسكرى عليه السّلام در اوايل ربيع الاول سال 260 ق . رحلت فرمود ، بايستى واقعه فوق ( درگيرى فضل و وكيل حضرت ) در سال 259 ق رخ داده ، و فضل نيز در اوايل سال 260 ق رحلت نموده باشد . اين نكته از روايتى ديگر از كشّى نيز قابل استنباط است . كشّى نقل كرده كه يكى از شيعيان خراسان ، در راه مراجعه از سفر حج ، در سامرّا به خدمت حضرت عسكرى عليه السّلام شرفياب شد و گفتگويى با ايشان در باب فضل بن شاذان داشت و پس از بازگشت ، دريافت كه در همان زمان كه او با امام سخن مىگفته است فضل بن شاذان درگذشته بود . 8625712 خ 0 332 خ اگر فاصله مكه از سامرّا و زمان اعمال حج را در نظر بگيريم ، تشرّف آن مرد به حضور امام عليه السّلام در راه بازگشت ، به حسب قاعده بايد در محرّم انجام شده باشد كه ماه اول سال قمرى است ؛ پس ، درگذشت فضل در اوايل سال مزبور روى داده است . 9625712 خ 0 333 خ البته ممكن است سؤال شود كه با توجه به علم ائمه عليهم السّلام به زمان وفات افراد ، چرا امام عليه السّلام به هنگام سخن گفتن با آن فرد خراسانى درباره فضل ، به وفات او اشارهاى ننموده است ؟ در پاسخ مىتوان اظهار داشت كه شايد وجود گرايش به مذهب غلوّ و ارتفاع و تفويض در نيشابور ، سبب شده باشد كه حضرت براى دامن نزدن به رشد اين گرايشها ، از اظهار علم خود نسبت به وفات فضل اجتناب كردهاند . به همين ترتيب مىتوان احتمال صدور توقيع سابق الذكر درباره فضل ، دو ماه پس از درگذشت او را نيز توجيه نمود .
جريان مربوط به فضل و وكيل امام عسكرى عليه السّلام و وضعيت خاص نيشابور ، در نامهاى از عبد اللّه بن حمدويه بيهقى به امام عسكرى عليه السّلام منعكس شده ، و حضرت در پاسخ آن نامه نيز از وجود چنين وضعيتى در نيشابور و همچنين از فضل بن شاذان اظهار گله و شكايت كردهاند . 0725712 خ 0 334 خ
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 137
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص١٣٧