58 - برخيز و مويه كن بر گورهاى غريبى كه در « كوفه « 1 » » و « مدينه « 2 » » و « فخ « 3 » » است . درود و سلام من بر آنها باد !
59 - و مويه كن بر گورى ديگر كه در سرزمين « جوزجان « 4 » » است و گورى در « باخمرى « 5 » » زير سپيدارهاى بلند ، غريب و تنها افتاده است .
60 - مويه كن بر مزار غريب آن پاك نهاد ( امام موسى كاظم ( ع ) ) در بغداد ، كه خداوند در غرفههاى بهشتش جاى داده است . « 6 »
چون دعبل به اين قسمت از قصيدهى سراسر درد و اندوه خود در ذكر مصيبت و مظلوميت و غربت آل محمّد ( ص ) رسيد امام رضا ( ع ) به او فرمود :
آيا مىخواهى در اينجا دو بيت به قصيدهى تو بيفزايم تا شعر تو در بيان مصائب و غربت و پراكندگى ما اهل بيت كامل گردد ؟
دعبل جواب داد : « آرى اى فرزند رسول خدا ( ص ) . »
امام رضا ( ع ) اين دو بيت را در همان وزن و قافيهى قصيده سرود :
و قبر بطوس يا لها من مصيبة * الّحت على الاحشاء بالزّفرات
الى الحشر حتّى يبعث اللّه قائما * يفرّج عنّا الغمّ و الكربات « 7 »
مويه كن بر قبر غريبى كه در طوس است ! واى از اين مصيبت كه تا صبح حشر ، دلها را در آتش اندوه مىگدازد ، تا آنكه خداوند ، قائم ( عج ) را برانگيزد و او بار سنگين دردها را از دوش ما بردارد ، و رنجهاى بيكران ما را شفا بخشد .
دعبل پرسيد : فدايت شوم اى فرزند رسول خدا ! اين قبرى كه در طوس است ، از آن كيست ؟
امام فرمود : « قبر من است ! »
آنگاه دعبل قصيدهى خود را ادامه داد :
61 - عليّ بن موسى أرشد اللّه أمره * و صلّى عليه أفضل الصّلوات
62 - فأمّا الممضّات التي لست بالغا * مبالغها منّي بكنه صفات
63 - قبور بجنب النّهر من أرض كربلا * معرّسهم فيها بشطّ فرات
64 - توفّوا عطاشى بالفرات ، فليتني * توفّيت فيهم قبل حين وفات
هامش
( 1 ) - كوفان ، نجف و اطراف آن را مىگويند . قبور كوفه ، اشاره به قبر امير مؤمنان على ( ع ) ، مسلم بن عقيل و شهداى كربلا و زيد بن على بن حسين ( ع ) است .
( 2 ) - اشاره به قبور چهار امام معصوم در بقيع : امام حسن مجتبى ، امام سجاد ، امام باقر و امام صادق ( ع ) است .
( 3 ) - سرزمينى در نزديكى مكّه . اشاره به شهداى فخ در سال 169 ه . ق . از جمله رهبر شهدا حسين بن على بن حسن از نوادههاى امام حسن مجتبى ( ع ) و جمعى از ياران او كه در زمان هادى عباسى ، قيام كردند و بجز دو تن از بنى هاشم ( ادريس بن عبد اللّه ، يحيى بن عبد اللّه ) همگى به شهادت رسيدند .
( 4 ) - جوزجان : ناحيهى وسيعى از بلخ ، در كشور افغانستان بين مرغاب و آمودريا كه آن زمان از خراسان بزرگ محسوب مىشد . قبور جوزجان ، اشاره به قبر " يحيى بن زيد بن على بن الحسين ( ع ) " و ياران اوست . يحيى بن زيد شهيد ، پس از شهادت پدرش ، به جوزجان رفت . " نصر بن سيّار " به فرمان وليد بن عبد الملك پليد ده هزار سپاه به جنگ او فرستاد و يحيى لشكر را شكست داد . سپس گروهى بر وى خروج كردند و او را با يارانش به شهادت رساندند .
( 5 ) - باخمرى : مكانى بين كوفه و واسط محل شهادت " ابراهيم بن عبد اللّه بن الحسن " نوادهى امام حسن ( ع ) در شانزده فرسنگى كوفه . او در زمان منصور دوانيقى ، خليفهى عباسى در بصره قيام كرد و به سوى كوفه آمد . در باخمرى با سپاه منصور به فرماندهى عيسى بن موسى مقابله كرد و به شهادت رسيد . قبر او و بسيارى از يارانش در باخمرى قرار دارد .
( 6 ) - مرقد مطهّر امام كاظم ( ع ) و امام جواد ( ع ) در يك محل ( كاظمين بغداد ) قرار دارد ، ولى در زمان امام رضا ( ع ) و دعبل - زمان سرايش اين قصيده - تنها قبر پاك و به غربت نشستهى امام ابو الحسن موسى كاظم ( ع ) در آنجا بود و دعبل در اين بيت بدان اشاره كرده است .
( 7 ) - همان ؛ ص 297 .