اكثر راويانى كه به آنها نسبت قدح و عيب دادهاند ، چيزى جز نقل اين گونه اخبار نيست . « 1 »
هامش
( 1 ) داستان احمد بن اسحاق و سعد بن عبد اللَّه اشعرى ، چنان كه از لحاظ خوانندگان گذشت متضمن مطالب جالب و سودمند است مع هذا عدهاى از دانشمندان ما قبل از نجاشى و بعد از وى در صحت آن دچار ترديد شدهاند آنچه موجب ترديد آنها گشته ، نخست استبعاد ملاقات سعد بن عبد اللَّه با حضرت عسكرى ( ع ) و دوم زنده بودن احمد بن اسحاق در سنوات بعد از رحلت آن حضرت است .
براى توضيح اين دو مطلب متذكر مىشويم كه : وفات سعد بن عبد اللَّه بگفتهء نجاشى در سال 299 يا 301 هجرى روى داده و در واقع چهل سال بعد از امام حسن عسكرى ( ع ) زنده بوده و بگفتهء مؤلف عاليقدر امكان اينكه وى حضرت را ديده باشد هست .
و در خصوص زنده بودن احمد بن اسحاق بعد از رحلت عسكرى ( ع ) مىگوئيم : از روايت صفحه 434 كه شيخ كشى از ابو عبد اللَّه بلخى نقل مىكند ، و توقيعى كه شيخ طوسى در كتاب « غيبت » از ناحيه مقدسه امام زمان براى احمد بن اسحاق نقل كرده و در صفحات آخر كتاب ذكر مىشود .
و روايتى كه « نجم الثاقب » در باب ششم از « دلائل الامامه » طبرى شيعى به اين مضمون نقل مىكند كه :
« چون امام حسن عسكرى ( ع ) وفات يافت ، احمد بن اسحاق از طرف امام زمان در سمت وكالت خود ابقا شد ، و توقيعات آن حضرت بوى ميرسيد . وقتى رخصت خواست كه از سامره بقم مراجعت كند ، حضرت ضمن توقيعى اجازه داد ؛ ولى نوشته بود كه وى بقم نميرسد ، و در بين راه بيمار شده و وفات مىكند سپس كه بحلوان رسيد مريض شد و همان جا رحلت كرد و مدفون گرديد » از اين سه روايت و قرائن ديگر استفاده مىشود كه :
1 - احمد بن اسحاق سالها بعد از حضرت عسكرى ( ع ) زنده بود و در زمان وكالت حسين بن روح كه در سال 304 بجاى محمد بن عثمان بنيابت رسيد ، رحلت كرده است .
2 - احمد بن اسحاق در سفر سامره از امام تقاضاى كفنى نموده و حضرت هم براى او فرستاده است ، و فرموده كه بقم نميرسى و او چنان كه امام فرموده بود ، در حلوان مريض و همان جا بدرود حيات گفت ، و امام هم ، حضرت ولى عصر بوده ؛ نه امام حسن عسكرى عليهما السلام .