بنابر استناد يكى از محققان به سخن ابو حاتم رازى در كتاب الزينة - كه آن را در اواخر قرن سوم نگاشته است - در اين دوره ، سرانجام شيعيان عراق در باب امامت به دو گروه مخالف هم تقسيم شدند : گروهى به فرزند حضرت عسكرى عليه السّلام اعتقاد داشتند ؛ و گروهى نيز گرد فرزندان و فرزندزادگان « جعفر » گرد آمده بودند . از سرنوشت ديگر گروهها نيز تا قرن چهارم چندان خبرى در دست نيست . « 1 »
چنانكه پيشتر گذشت ، در اين مقالهء كوتاه ، مؤلف به گوشههايى از زندگانى امام عسكرى عليه السّلام اشاره كرده ، و زواياى بسيارى در اين مقاله پنهان مانده است .
تبيين دورهء حساس امامت آن حضرت ، و چگونگى رهبرى شيعه ؛ شيوهها و راهكارهاى ارتباطى آن حضرت با شيعيان در نقاط دور و نزديك ، كه از جمله مهمترين آنها وكلا و نمايندگان آن حضرت بودند ؛ نقش ايشان در آمادهسازى شيعه براى ورود به عصر غيبت و تلاش براى اثبات ولادت فرزندشان - حضرت مهدى عليه السّلام ؛ نشان دادن فرزندشان به خاصان شيعه ، با رعايت اصل احتياط و تقيه ؛ و بالاخره نقش مهم علمى و ارشادى و معنوى آن حضرت ، از محورهاى مهمى هستند كه در مقاله مغفول مانده است .
هامش
( 1 ) . سيد حسين مدرسى طباطبايى ، مكتب در فرآيند تكامل ، ص 118 ، به نقل از : ابو حاتم رازى ، كتاب الزينة ، ص 293 .