انجاميد . پسر [ امام ] صادق به نام اسماعيل ، كه به جانشينى او تعيين شده بود ، پيش از پدرش درگذشت ؛ اما پسر دوم [ امام ] صادق به نام عبد الله ، مدت كوتاهى پس از پدرش وفات كرد و هيچ فرزند پسرى از خود بر جاى نگذاشت . با وجود اين ، اين دو پسر ، هر دو پيروانى داشتند ، كه به ترتيب عبارتاند از : اسماعيليه نخستين و فطحيه . همچنين گروهى به نام سميطيّه ( يا سمطيّه ، شميطيّه ) پديد آمد .
آنان استدلال كردند كه مقام امامت به فرزند ديگر [ امام ] صادق به نام محمد مىرسد . گروه ديگرى نيز به نام ناووسيّه به وجود آمد كه تأكيد مىورزيدند [ امام ] صادق نمرده است و با عنوان مهدى موعود ظهور خواهد كرد . در مقابل ، طبق عقيدهء شيعه اثنا عشرى ، كاظم [ عليه السّلام ] از پيش و در سنين كودكى از سوى پدرش ، امام آينده معرفى شده بود . برخى از شيعيان سرشناس ، از امامت [ امام ] كاظم حمايت كردند ، از جمله هشام بن حكم ، اما ديگران تا مدتى از پذيرش اين امر خوددارى ورزيدند .
بهطورى كه شايع است وقتى خبر وفات [ امام ] صادق به خليفهء عباسى ابو جعفر منصور ( دورهء خلافت : 136 - 158 ق / 754 - 775 م ) رسيد ، وى جاسوسانى به مدينه فرستاد تا هويت جانشين تعيين شده را كشف كنند و او را بكشند . مىگويند [ امام ] صادق اين حركت را پيشبينى كرده بود و مدت كوتاهى پيش از وفاتش شايع ساخت كه او پنج جانشين تعيين كرده است ، از جمله منصور ( در رتبهء اول ) و موسى كاظم ؛ بنابراين نقشهء خليفه نقش بر آب شد .
[ امام ] كاظم سياست تسليم و سكوت را در پيش گرفت . او خود را وقف عبادت و تفكر كرد و همانند پدرش ، آموزههاى شيعى را در ميان شاگردانش رواج داد . اما اين امر ، او را از آزار و اذيت عباسيان در امان نگاه نداشت . پسر و جانشين منصور ، به نام مهدى ( دوره خلافت : 158 - 169 ق / 775 - 785 م ) [ امام ] كاظم را به بغداد آورد و او را زندانى كرد . مىگويند در آنجا [ امام ] كاظم تحت نظر
تصوير امامان شيعه در دائرة المعارف اسلام ( فارسي ) — صفحة 310
مساهمون: محمود تقى زاده داورى
ص٣١٠