نيز رجوع مىكردند تعليم مىداد . ادعا كردهاند ابو حنيفه ، مالك بن انس ، و و اصل بن عطا در ميان ديگر چهرههاى برجسته ، از او استماع حديث كردهاند . در اوايل امامت [ امام ] جعفر بود كه عقايد متمايز شيعه در فقه ظهور يافت ؛ اما معلوم نيست كه تا چه حد مىتوان ايجاد نظامهاى اثنا عشرى يا اسماعيلى ( يا زيدى ) را كه بعدها شكل گرفتند به تعاليم او نسبت داد ؛ گرچه در ايجاد نظامهاى اثنا عشرى و اسماعيلى نقش عمدهاى به او دادهاند .
در زمان قيام زيد ( 122 ق / 740 م ) ، [ امام ] جعفر سمبل شيعيانى بود كه از قيام خوددارى ورزيدند ؛ و در طول انقلابها پس از مرگ وليد ( 126 ق / 744 م ) ، هنگامى كه اكثر شيعيان منتظر به قدرت رسيدن خاندان علوى بودند ، او بىطرف باقى مىماند . در زمان پيروزى عباسيان ، احتمالا شيعيان كوفه خواستار حمايت و شايد نامزدى او [ براى حكومت ] شدهاند ، اما او ظاهرا نامزدى ديگر شيعيان ، غير از خود را نمىپذيرفت و هرگاه نوبت خودش مىرسيد به اصل قعود متوسل مىشد ؛ يعنى امام واقعى لازم نيست براى كسب قدرت تلاش كند ، مگر آنكه بستر زمان ، آماده باشد ، و [ تا آن زمان ] مىتواند به تعليم و آموزش راضى و قانع باشد . در زمان قيام شيعى محمد نفس زكيّه در حجاز ( 145 ق / 762 م ) ، [ امام ] جعفر باز هم بىطرف بود . او در رأس حسينيانى بود كه - در آن قيام عمدتا حسنى - منفعل باقى ماندند ، و منصور آرامش و سكوت او را به هم نزد و مزاحمتى براى وى ايجاد نكرد .
[ امام ] جعفر جمعى از متفكران فعال را به سوى خود جلب كرد كه بيشتر آنان - مانند اكثريت شيعيان خود - معمولا در كوفه ( يا گاه در بصره ) مىزيستند . ظاهرا ابو خطاب ، خلاقترين رهبر در ميان غلات نخستين ، با [ امام ] جعفر روابط نزديكى داشته است ، و بعضى از ايدههاى افراطى به خود [ امام ] جعفر نسبت داده شدهاند ( اما بعدها شيعيان اثنا عشرى اين ايدهها را نپذيرفتند و آنها را تحريفات ابو خطاب دانستند ) . اما پيش از كشته شدن ابو خطاب در سال 138 ق /
تصوير امامان شيعه در دائرة المعارف اسلام ( فارسي ) — صفحة 288
مساهمون: محمود تقى زاده داورى
ص٢٨٨