بنابر گفتهء مؤلف مطالب السئول ، امام رضا ( ع ) 24 سال و چند ماه و بنابر قول ابن خشاب 24 سال و 10 ماه از عمر خويش را با پدرش به سر برد . لكن مطابق آنچه گفته شد ، عمر آن حضرت در روز وفات پدرش 35 سال يا 29 سال و دو ماه بوده و پس از در گذشت پدرش چنان كه در مطالب السئول نيز آمده ، 25 سال زيسته است و نيز مطابق آنچه قبلا گفته شد آن حضرت پس از پدرش بيست سال در جهان زندگى كرد . چنان كه شيخ مفيد نيز در ارشاد همين قول را گفته است . برخى نيز اين مدت را بيست سال و دو ماه ، يا بيست سال و نه ماه ، يا بيست سال و چهار ماه ، يا بيست و يك سال و 11 ماه ، ذكر كردهاند كه اين مدت ، روزگار امامت و خلافت آن حضرت به شمار است . در طول اين مدت آن حضرت دنبالهء حكومت هارون رشيد را كه ده سال و بيست و پنج روز بود درك كرد . سپس امين از سلطنت خلع شد و عمويش ابراهيم بن مهدى براى مدت بيست و چهار روز به سلطنت نشست . آنگاه دوباره امين بر او خروج كرد و براى وى از مردم بيعت گرفته شد و يك سال و هفت ماه حكومت كرد ولى به دست طاهر بن حسين كشته شد . سپس عبد الله بن هارون ، مأمون ، به خلافت تكيه زد و بيست سال حكومت كرد . امام رضا ( ع ) پس از گذشت پنج يا هشت سال از خلافت مأمون به شهادت رسيد .
مادر امام رضا ( ع )
در مطالب السئول گفته شده است كه : مادر آن حضرت كنيزى بود . كه خيزران مرسى نام داشت . برخى نام وى را شقراء نوبيه ، ذكر كردهاند كه اروى ، اسم او و شقراء لقب وى بوده است .
طبرسى در اعلام الورى گويد : مادرش كنيزى بود به نام نجمه كه به وى ام البنين مىگفتند . برخى نام مادر آن حضرت را سكن نوبيه و تكتم ، نيز گفتهاند . حاكم ابو على گويد :
از جمله شواهدى كه دلالت دارد نام مادر امام رضا ( ع ) تكتم بود ، سخن شاعرى است كه در مدح آن حضرت فرموده است :
الا ان خير الناس نفسا و والدا * و رهطا و اجدادا على المعظم « 1 » اتتنا به للعلم و الحلم ثامنا * اماما يؤدي حجة الله تكتم « 2 »
ابو بكر گويد : عدهاى اين شعر را به عموى ابو ابراهيم بن عباس منسوب ساختهاند و من آن را روايت نمىكنم و روايت و سماع اين شعر براى من واقع نشده بنابراين نه آن را اثبات
هامش
( 1 ) هان كه از بهترين مردمان از نظر سرشت و پدر و خانواده و نيا ، على ( ع ) بزرگ است .
( 2 ) تكتم او را براى ما به ارمغان آورد و او براى علم و حلم هشتمين امامى است كه حجت خدا را ادا مىكند .