كتاب در دو باب است . در باب اول مطالب تاريخى مرتبط با رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و در باب دوم تاريخ قرآن مجيد مانند امى بودن رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله ، نزول وحى ، عدد و ترتيب آيات ، اسامى و ترتيب سور ، جمعكنندگان قرآن ، حكمت در نزول تدريجى قرآن ، وحى و نزول قرآن به هفت حرف و اسامى كتاب خدا ، پرداخته شده است . « 1 »
چاپهاى كتاب عبارت است از :
قاهره ، دار القلم ، 1965 م ؛ قاهره ، دار الشروق ، بىتا ؛ دار الكتاب المصري و دار الكتاب اللبناني ، 1411 ق / 1991 م .
تاريخ القرآن ، ابو عبد الله زنجانى ( 1320 ش )
اين كتاب در شمار نخستين تأليفاتى است كه عنوان « تاريخ قرآن » بر خود دارد . مقدمه و سه باب قسمتهاى اين كتاب است . در مقدمه مؤلف ، سخن از حضرت محمد صلّى اللّه عليه و إله و قرآن ، ولادت آن حضرت ، وضعيت جهان هنگام ظهور پيامبر و سيره ايشان است .
باب اول در ده فصل : 1 - خط عربى ؛ 2 - آغاز نزول وحى ؛ 3 - اولين آيات نازل شده ؛ 4 - عهد نزول قرآن ؛ 5 - إقراء و وادار ساختن نبى اكرم صلّى اللّه عليه و إله تا صحابه قرائت قرآن كنند ؛ 6 - كتابت قرآن هنگام نزول آن بر پيامبر ؛ 7 - آنچه قرآن در عصر پيامبر روى آن نگاشته شد ؛ 8 - نام افرادى كه قرآن را در عصر پيامبر گرد آوردند ؛ 9 - تاريخ نزول سورهها ؛ 10 - ترتيب نزول قرآن در مكه و مدينه ؛
باب دوم در ده فصل : 1 - قرآن در عصر ابو بكر و عمر ؛ 2 - قرآن در عصر عثمان ؛ 3 - 7 - ترتيب سورهها در مصاحف على عليه السّلام ، أبى بن كعب ، عبد الله بن مسعود ، عبد الله بن عباس و امام صادق عليه السّلام ؛ 8 - قاريان هفتگانه و راويان مشهور آنها ؛ 9 - اعرابگذارى قرآن ؛ 10 - اعجام در قرآن .
و باب سوم كتاب با نام فرنگ و قرآن در سه فصل : 1 - ترجمه قرآن به زبانهاى غربى ؛ 2 - نظر بعضى از علماى فرنگ در تاريخ سورههاى قرآن ؛ 3 - بحثى در سرآغاز سورههاى قرآن . « 2 »
اين اثر با اختصار خود ، در محافل علمى عرب تلقى به قبول شده است و احمد امين در چاپ مصر آن مقدمهاى بر كتاب نوشته است و مؤلف و تأليف او را ستوده است .
هامش
( 1 ) . ابيارى ، كتاب فوق .
( 2 ) . زنجانى ، كتاب فوق .