2 . فهرست تأليفات علوم قرآن
الف . فهرست تاريخى مجموعههاى علوم قرآن
الرغيب في علم القرآن « 1 » ، واقدى محمد بن عمر ابو عبد الله ( 207 ق ) .
كتاب با نامهاى الترغيب في علم القرآن « 2 » ، الرغيب في علم القرآن و غلط الرجال « 3 » و الترغيب في علم المغازى و غلط الرجال نيز ياد شده است . با توجه به تخصص و حوزه پژوهش و نگارش مؤلف ، بعيد مىنمايد كه اين كتاب دربردارنده مباحث و علوم قرآن باشد « 4 » .
فضائل القرآن « 5 » ، ابو عبيد قاسم بن سلّام هروى أزدى ( 224 ق ) .
كتاب در حدود هفتاد باب تنظيم يافته است . اكثر قريب به اتفاق مطالب ، روايات و احاديثى است كه مؤلف در موضوعات قرآنى گرد آورده است . در اندك مواردى به توضيح برخواسته است . اهميت كتاب در عنوان ابوابى است كه وى ابتكار كرده و روايات را ذيل آن گرد آورده است .
هرچند عنوان كتاب فضائل القرآن است ولى به اعتبار ابواب آن مىتواند يكى از آغازين كتابهاى چندنگاشته علوم قرآن ، به حساب آيد .
برخى از ابواب آن عبارت است از : فضيلت قرآن و يادگيرى و ياد دادن آن ؛ فضيلت قرائت و گوش دادن به قرآن ؛ فضيلت علم قرآن ؛ قاريان و صفات و اخلاق ايشان ؛ فضائل سورهها و آيهها ؛ تأليف و جمع قرآن ؛ اختلاف مصاحف عثمانى ؛ لغات و لهجههاى قرآن ؛ اعراب قرآن ؛ نزول قرآن در مكه و مدينه و اولين و آخرين آيات نازل شده ؛ نقطهگذارى مصاحف و تقسيم آن به ده قسمت ؛ آغاز سورهها و آيهها و . . .
ملاحظه مىشود ابواب مورد اشاره ، از مباحث مهم علوم قرآن در آن زمان و دورههاى بعدى است .
ابو عبيد ، عالم بزرگ حديث ، ادب و فقه ، اهل هرات بود . در آنجا زاده شد و درس آموخت . به بغداد سفر كرد و در طرسوس هجده سال منصب داشت ، قضاوت كرد . به امير عبد الله بن
هامش
( 1 ) . ابن نديم ، 128 ؛ صفار ، 402 ؛ مهدوى راد ، 28 .
( 2 ) . ياقوت ، 18 / 282 .
( 3 ) . ابن نديم ، همانجا .
( 4 ) . مهدوى راد ، همانجا .
( 5 ) . ابن نديم ، 56 ؛ زركشى ، 1 / 57 - 58 ، 2 / 56 ؛ مهدوى راد ، 30 .