شده است و به اسم مختصر اعراب القرآن نيز معروف است .
إعراب القرآن « 1 » ، نحّاس احمد بن محمد بن اسماعيل مصرى ابو جعفر ( 338 ق ) .
اين كتاب در نوع خود ، كهنترين و گستردهترين كتابى است كه در اعراب قرآن به دست ما رسيده است . مجموعهاى در پنج جلد و به ترتيب قرآن مجيد كه بيشتر كلمات قرآن را مورد بررسى اعرابى قرار داده است . اختلاف نحويان و آراء آنها ، قراءات و اعراب و علل آن ، واژهشناسى و معنىشناسى كلمات و استشهاد به شعر و گفتار عرب و . . . اكثر مطالب را صورت داده است . « 2 »
نحاس ، مفسر و اديب بود . در مصر زاده شد و در همانجا چشم از جهان فرو بست .
تفسير القرآن ، تفسير ابيات سيبويه ، معانى القرآن ، ناسخ القرآن و منسوخه از ديگر آثار او است . « 3 »
اين اثر به كوشش زهير غازى زاهد ، بغداد ، 1399 ق / 1979 م ؛ بيروت ، عالم الكتب ، 1406 ق / 1982 م ، 1409 ق / 1988 م به چاپ رسيده است .
رياضة الألسن فى اعراب القرآن و معانيه « 4 » ، ابن أشته محمد بن عبد الله بن أشته اصفهانى ( 360 ق ) .
إعراب ثلاثين سورة من القرآن الكريم « 5 » ، ابن خالويه حسين بن احمد ( 370 ق ) .
در اين كتاب يك جلدى ، سوره حمد و 29 سورهء آخر قرآن ( طارق تا ناس ) مورد بررسى قرار گرفته است . واژهشناسى ، اختلاف در قراءات و توجيه آنها ، تحليل نحوى جملهها و كلمهها و اختلاف نحويان از مهمترين مطالب كتاب است . « 6 »
ابن خالويه لغتشناس و نحوى بزرگ ، اصالتا همدانى بود . به شام سفر كرد و در حلب رحل اقامت افكند و در همانجا درگذشت . مختصر فى شواذ القرآن ، الجمل ، ( در نحو ) ، المقصور و الممدود ، البديع از ديگر تاليفات او است . « 7 »
كتاب يادشده در قاهره ، دار الكتب المصرية ، 1360 ق / 1941 م ؛ حيدر آباد ، 1360 ق / 1941 م ؛ بغداد ، المثنى ، تصوير از حيدر آباد ، 1386 ق / 1966 م چاپ شده است .
هامش
( 1 ) . زركشى ، همانجا ؛ صفار ، 106 ؛ مهدوى راد ، 33 .
( 2 ) . نحاس ، كتاب ياد شده .
( 3 ) . زركلى ، 1 / 208 .
( 4 ) . ابن نديم ، 54 ؛ زركشى ، همانجا ؛ صفار ، 122 .
( 5 ) . حاجى خليفه 1 / 123 ؛ زركشى ، همانجا ؛ صفار ، 105 ؛ على شواخ ، 1 / 174 .
( 6 ) . ابن خالويه ، كتاب يادشده .
( 7 ) . زركلى ، 2 / 231 .