تفسير به اشاره
- تفسير ارشادى
تفسير به حديث
- تفسير روايى
تفسير به درايت ( د ى )
- تفسير به رأى
تفسير به رأى ( ر ء )
يا تفسير به درايت آن است كه مفسر اجتهاد كند و اگر اين اجتهاد به آنچه كه بايد مستند باشد مستند گردد از جهالت و گمراهى به دور است و در غير اين صورت مذموم است و مطرود . و در اسلام از تفسير به رأى نهى شده است از جمله اينكه از رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله روايت شده كه فرمودند : « هركس قرآن را به رأى خويش تفسير كند براى خود جايى در آتش انتخاب كند » و مفسران براى تفسير به رأى وجوهى را بيان كردهاند :
الف . آن است كه مفسر به جاى اينكه عقايد خود را بر قرآن عرضه بدارد قرآن را بر عقايد خود تطبيق نمايد ( يا عقيدهء پيشين مفسر سبب شود لفظى را كه دو معنى دارد و قرينهاى براى تعيين يكى نيست و يا آيهاى را كه از نظر مفاد و هدف مبهم و مجمل است طورى تفسير كند كه مطابق عقيده پيشين گردد ) نمونهء اين نوع تفسير در كتابهاى كسانى كه از مكتبهايى مانند معتزله ، اشاعره ، باطنيه و صوفيه پيروى مىكنند زياد به چشم مىخورد .
ب . از معنى ابتدايى يك آيه پيروى كردن ( بدون آنكه دلايل قطعى و آيات ديگر قرآن كه در اين زمينه وارد شده درنظر گرفته شود ) به طورى كه گروهى از بسيارى از دلايل علمى و آيات ديگرى كه بهطور آشكار جسم بودن خدا را نفى مىكنند چشم پوشيده و به ظواهر برخى از آيات كه همگى كنايه و مجازند بر جسم بودن خدا استدلال كردهاند .
ج . در تفسير قرآن از غير خود قرآن استمداد كردن ، زيرا مجموع آيات قرآن ( جز آيات مربوط به احكام ) مىتوانند اجمال آيات خود را رفع كنند .
( مكتب اسلام ، س 12 ، ش 12 ، ص 52 - تاريخ و علوم قرآن ص 151 الى 154 )
تفسير به روايت
- تفسير روايى
تفسير به سنت
- تفسير روايى
تفسير به مأثور ( م ء )
- تفسير روايى
تفسير به نص
تفسير قرآن بر اساس روايات و سنت - تفسير روايى
تفسير ترتيبى
تفسير آيات قرآن بر اساس سورههاى قرآن و به ترتيب ( تفسير نمونه ، ج 25 ، ص 10 )
تفسير درائى ( د )
تفسير به رأى
تفسير روايى ( ر )
شيوهء عمدهاى در تفسير است و عبارت است از تفسير آيات قرآن مجيد به وسيلهء روايات ( و اخبار و احاديث ) رسيده از معصومين ( عليهم السلام ) و از آن به عناوين ديگرى هم ياد شده است . تفسير به روايت ، تفسير به اخبار ، تفسير به حديث ، تفسير به سنت ، تفسير به مأثور ، تفسير اثرى . تفسير نقلى . ( قرآنپژوهى ، ص 49 - روزنامه همشهرى ويژهنامه 1 / 12 / 75 ، ص 6 آشنايى با قرآن ،