را فريب دهد و او را در كارها به شبهه اندازد ، و او هم بدون تعمق گول او را بخورد ، و يا اينكه آدميان فريب نفس خود را بخورند و وسوسههاى نفس آنها را در كارها به شبهه اندازند و آنها را در نظرش زيبا جلوه دهند و او هم گول بخورد و انجام دهد .
ديگر از اقسام شبهه آن است كه انسانى سعى مىكند كجىها و انحرافات را تاويل و توجيه كند و اعمال اشخاص فاسد را زيبا جلوه دهد و چهارم از اقسام شبهه تلبيس و اشتباه كارى است و اينكه با نيرنگ و فريب زشتيها را نيك جلوه مىدهد و پليديها را پاك به نظر مىرساند و در اين جا تاريكيها روى همديگر مىآيند و حقيقت معلوم نمىگردد ، نفاق نيز چهار پايه دارد ، هواى نفس ، نرمش ، خودخواهى ، و طمع ، هوى نيز داراى چهار شعبه مىباشد ، ظلم و ستم ، عدوان ، شهوت و طغيان ، كسى كه ستم مىكند گناهان و نافرمانيش زياد مىگردد ، كسى كه تجاوز مىنمايد از ارتكاب گناه مصون نخواهد بود و دلش سالم نخواهد شد .
كسانى كه خود را گرفتار هواى نفس كنند و دنبال شهوتها بروند ، در كارهاى زشت و پليد آلوده مىشوند ، و كسانى كه طغيان مىكنند و از حد خود تجاوز مىنمايند گمراه مىگردند و به يقين نمىرسند ، و براى كارهاى خود برهانى و دليلى ندارند .
نرمش و ملايمت هم چند شعبه دارد ، شكوه ، مكر و فريب ، سهلانگارى و تاخير انداختن كارها ، و آرزوهاى دور و دراز ، شكوه جلال حق را انكار مىكند ، سهلانگارى كارها را از وقتش تاخير مىاندازد ، و آرزوها انسان را از حال خود بيرون مىكنند و زندگى طبيعى را از او مىگيرند ، و اگر بداند در چه خيالهايى به سر مىبرد از هول و ترس جان خواهد داد .
خودخواهى نيز چند شعبه دارد و آنها عبارتند از تكبر ، فخر فروشى ، تعصب ، و نژادپرستى و فرقهگرائى ، هر كس تكبر داشته باشد به حقيقت پشت مىكند ، و هر كس بر خود ببالد و افتخار نمايد به معصيت و گناه گرفتار مىگردد .
هر كس حميّت از قوم و قبيله نمايد در تجاوز و تعدى اصرار مىنمايد ، و هر
بحار الأنوار (ج64) (ايمان و كفر) (فارسى) — صفحة 351
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٣٥١