بَعْضَكُمْ »
« 1 » كه تمام اينها در قرآن به معناى اختيار آمده است .
سپس امام عليه السلام فرمود : « اگر كسى بگويد : برهان در اين كلام خدا :
« يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ »
« 2 » و نظاير اين آيه چيست ؟
مىگوييم : روش اين قبيل آيات دو گونه است : يكى اينكه از قدرت خداوند خبر مىدهد كه او مىتواند هر كه را بخواهد هدايت كند و هر كه را بخواهد گمراه سازد ، و اگر آنان را با قدرت خود بر هدايت يا گمراهى مجبور مىكرد ، اجر و كيفرى بر اعمال آنها بار نمىشد - همانطور كه قبلًا شرح داديم - و معناى ديگر آن است كه مقصود از هدايت راهنمايى و تعريف آن است همان طورى كه در آيه
« وَ أَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْناهُمْ »
« 3 » آمده است : يعنى ما راه درست را به آنها نشان داديم ولى خود آنها كورى را به هدايت برگزيدند ! اما چنين نيست كه اگر در آيهاى ( به نظر كسى ) ابهامى باشد ، دليل بر مخالفت آيات محكمات گرفته شود كه ما بايد به آنها عمل كنيم و از آنها پيروى نماييم كه اين آيه شريفه به همين مطلب اشاره دارد :
« هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْوِيلِهِ . . . »
« 4 » و
هامش
( 1 ) - محمّد / 5 : اگر خداوند مىخواست از آنان انتقام مىگرفت ولى براى اينكه شما را به وسيله يكديگر بيازمايد .
( 2 ) - فاطر / 8 : همانا خدا هر كه را بخواهد گمراه و هر كه را بخواهد هدايت مىكند ! به پاورقى شمارهء قبلى دربارهء اين آيه رجوع شود - م .
( 3 ) - فصّلت / 17 : اما قوم ثمود را ما هدايت كرديم . . .
( 4 ) - آل عمران / 7 : او كسى است كه اين آيات را بر تو نازل كرد كه بخشى از آن آيات محكم ( صريح و روشن ) است كه اساس اين كتاب است و بخشى از آن متشابه ( پيچيده ) است . اما كسانى كه در دلهايشان انحراف است پيروى از متشابهات مىكنند ، تا فتنهانگيزى كنند و تفسير ( نادرستى ) براى آن مىطلبند . . .