وامّا به جهت آشنايى با مضمون رساله با اينكه اين رساله مسلّما از ملا صدرا نيست ، به بيان چند جملهاى در معرّفى اجمالي اين رساله بسنده مىكنيم :
يكى از شبهات مشهورهء ابن كمّونه ( متوفّى : 683 ، صاحب كتاب مبسوط « الكاشف » و « شرح تلويحات » ) در مباحث فلسفي شبههء تعدد واجب است كه بسيارى از أعاظم از جواب آن درماندند . از ديگر شبهات غير مشهورهء أو شبههء جذر اصمّ است كه خلاف اسم آن شبههاى رياضى نيست بلكه شبههاى منطقي - فلسفي است . پس از طرح اين شبهه عدهاى از حكماء بر اين شبهه جواب نگاشتند كه از محقق دشتكى « 111 » ، ملا جلال دوانى « 112 » ومحمد جعفر خفرى « 113 » مىتوان نام برد .
تقرير أصل شبهه :
مقدمة بايد گفت در علم منطق مقرّر شده است هر قضيهاى يا صادق است يا كاذب ، به صورت منفصلهء حقيقيّه . أصل اين شبهه در واقع نفى همين أصل مسلّم منطقي است . بيان شبهه چنين است : اگر شخصي بگويد : « گفتار من امروز كاذب است » « 114 » ، اين قضية از دو حالت خارج نيست ، يا اين گوينده قولش مطابق نفس الامر است يا نيست ، ودر هر دو حال قضية در حال واحد هم كاذب است وهم صادق . زيرا اگر اين شخص گفتارش در نفس الامر صادق باشد محمول قضية
هامش
( 111 ) - ر . ك : كتابخانهء مركزى دانشگاه شماره : 1928 ، 5924 ، اهدايى مشكاة : 1257 .
( 112 ) - ر . ك : كتابخانهء مركزى دانشگاه شماره : 6616 ، اهدايى مشكاة : 1257 .
( 113 ) - ر . ك : كتابخانه اهدايى مشكاة : شمارهء 888 .
( 114 ) - در پارهاى از رسائل ، وهمچنين رسالهء مورد بحث ما ، در تقرير شبهه چنين آمده است : اگر كسى بگويد : « هر چه من فردا بگويم دروغ خواهد بود » واز سويى در روز بعد ( فردا ) بگويد : « هر آنچه ديروز گفتم دروغ بود » ، در اين صورت در تحليل منطقي اين بيان دچار اشكال خواهيم شد . وبه اين گونه شبهات در اصطلاح « تناقضات منطقي » گويند ، كه مسألهء جزئي ووجود ذهني از اين دست مىباشد .