3 . در بيان كيفيت تركيب مادة وصورت
اين فايده يكى از فوايد مسلّم صدر المتألهين است كه نام ونشانى از آن در تراجم موجود نيست . در صحّت انتساب اين فايده علاوة بر محتواى آن مىتوان از ذكر كتب وى در اين فايده نام برد .
الف : در آغازين عبارتهاى فايده آمده است : « قد بيّنّا . . . من كتبنا سيّما الاسفار الأربعة » .
ب : در انجام فايده آمده است : « كما بيّنّا سبيله . . . في كتابنا الكبير ، وفي رسالة مفردة « 85 » » .
اين فايده پيرامون كيفيت تركيب مادة وصورت است . عدهاى از فلاسفه همچون سيد سند وحتى حكيم سبزوارى تركيب مادة وصورت را انضمامى مىدانند وعدهاى همچون صدرا اتحادي ، كه بحث مفصل آن منوط به مقدّمات بسيار است كه در خور اين مقام نيست ، وامّا صورت اخيرهء مادة داراى كمالات متأخّر از خود است ، وبه عبارتى ديگر هر جنسي ونوعي داراى مراتب وكمالات ما فوق خود مىباشند ، وهر چه يك نوع كاملتر باشد به بساطت وشدّت وجود نزديكتر است ولذا قاعدهء بسيط الحقيقة نيز در اينجا حكمفرماست .
قاعدهء بسيط الحقيقة نيز از ابتكارات « 86 » صدرا است ودر معضلات فلسفي
هامش
( 85 ) - ظاهرا همان كتاب « شوق هيولى به صورت » است كه در « الشواهد الربوبية » ص 78 نيز بدان اشاره شده است . ويا رساله مستقلى در مسألهء « بسيط الحقيقة » مىباشد .
( 86 ) - بنگريد : « أسفار » ج 2 / 368 - 372 و « مشاعر » ص 49 . حكيم سبزوارى در حاشيهء « شرح منظومه » به نقل از صدرا در « أسفار » گويد : « ولم أجد على وجه الأرض من له علم بذلك » ولى وى معتقد است كه اين قاعده قبل از صدر المتألهين مورد بحث بوده ولذا عبارتى از « تقديسات » مير داماد را در اين باب ذكر كرده است . ر . ك : « شرح غرر الفرائد » ط : دانشگاه ، ص 43 و 196 .