امّا در صورت اوّل « 1 » ، حقيقت شئ است با أمور « 2 » خارجه كه عبارت است از ظاهر شئ ؛ و در صورت « 3 » ثاني « 4 » ، حقيقت شئ است قطع نظر از أمور خارجه نه « 5 » به شرط نبودن أمور خارجه ، بلكه به اين معنى كه أمور خارجه ملحوظ نيستند ؛ از جهت اينكه « 6 » ملحوظ در صورت ثاني « 7 » ، حقيقت شئ است بما هي ، و هيچ يك از أمور خارجه داخل در حقيقت شئ نيستند .
تعليق [ در بيان اجمالى رأى أفلاطون و أرسطو دربارهء علم عقل ]
بدان بدرستى و تحقيق « 8 » كه عقل چون اشرف موجودات است و محيط است بر حقايق و مهيّات و هويّات و انّيات « 9 » اشيا - بالجمله بر « 10 » ظاهر و باطن موجودات - به احاطهء حقيقي و ذاتي ، دانستن عقل « 11 » حقايق و مهيّات اشيا را ملتفت شدن و متوجّه شدن « 12 » عقل است به ذات خود در ذات خود به حقايق اشيا از آن طريقى « 13 » كه حقايق اشيا دانسته مىتوانند شد ؛ و دانستن عقل ظاهر اشيا را كه محسوساند « 14 » ، متوجّه شدن عقل است به ظاهر خود كه حواسّ است به ظاهر اشيا ؛ يعنى به اشيا به آن اعتبارى « 15 » كه محسوساند .
پس عقل حقيقتى « 16 » را نمىتواند « 17 » دانست كه مقدّم باشد بر او بالذات و محيط
هامش
( 1 ) . ( م ) : اولى .
( 2 ) . ( س ) : بامور .
( 3 ) . ( س ) : - صورت .
( 4 ) . ( م ) : ثانيه .
( 5 ) . ( م ) : - نه .
( 6 ) . ( س ) : آنكه .
( 7 ) . ( م ) : ثانيه .
( 8 ) . ( م ) : تحقيقى .
( 9 ) . ( س ) : هويات و انباط ؛ ( م ) : هويات ذاتيات .
( 10 ) . ( س ) : نيز .
( 11 ) . ( ل ) : + بذات خود .
( 12 ) . ( س ) و ( ل ) : - عقل حقايق . . . . شدن .
( 13 ) . ( س ) : - طريقى .
( 14 ) . ( س ) : محسوساتند .
( 15 ) . ( م ) : اعتبار .
( 16 ) . ( س ) و ( ل ) : حقيقي .
( 17 ) . ( ل ) : ميتواند ؛ ( م ) : نمىتوانند .