مجعول نيز « 1 » تقدّم دارد بر صدق « وجوددار » « 2 » بر او ، « 3 » اگرچه بى « 4 » هم صادق نباشند . « 5 »
بالجمله « 6 » : اوّل حالى كه از براى ممكن مجعول مىباشد ، به اعتبار علّت شيئيت و وجود است ؛ و اوّل محمولى كه از براى او مىباشد ، به اعتبار علّت موجود است .
پس حمل موجود - يعنى شئ وجوددار - « 7 » بر ممكن به اعتبار علّت است .
و موجود « 8 » تا معيّن نشود ، واحد و كثير نمىتواند بود . به واسطهء اينكه « 9 » شئ وجوددار - از اين جهت « 10 » كه شئ وجوددار است - نيست مگر شئ وجوددار « 11 » ، نه واحد با « 12 » او مأخوذ است و نه كثير ؛ و هيچ يك لازم او نيستند . « 13 » چه « 14 » اگر يكى از اين دو لازم او بودى « 15 » ، ديگرى نتوانستى بود . « 16 » حال آنكه موجود - از اين جهت كه موجود است - « 17 » هم واحد مىتواند بود و هم كثير . پس ثابت شد كه موجود بما هو موجود تا معيّن نشود ، واحد و كثير نمىتواند بود .
تعليق در بيان معيّن شدن موجود
گوييم كه : شئ نظر به ذاتش كرده يا محتاج است به موضوع - يعنى به محلّى « 18 » كه از انضمام حال به او نوع طبيعي « 19 » به هم مىرسد « 20 » - يا محتاج نيست . اگر محتاج
هامش
( 1 ) . ( س ) : - نيز .
( 2 ) . ( س ) : وجود .
( 3 ) . ( ل ) و ( م ) : + و .
( 4 ) . ( م ) : با .
( 5 ) . ( ل ) : نباشد .
( 6 ) . ( م ) : و بالجمله .
( 7 ) . ( م ) : پس حمل شئ و وجود .
( 8 ) . ( س ) : پس گوييم كه موجود ؛ ( م ) : و وجود .
( 9 ) . ( س ) : آنكه .
( 10 ) . ( س ) : حيثيت .
( 11 ) . ( م ) : وجود دارد .
( 12 ) . ( م ) : به .
( 13 ) . حاشيهء ( س ) : و لزوم واحد و كثير معا مر ممكن را ضرورتا غير متصوّر است .
( 14 ) . ( ل ) : - چه .
( 15 ) . ( س ) : باشد .
( 16 ) . ( ل ) : + و .
( 17 ) . ( ل ) : - از اين جهت كه موجود است .
( 18 ) . ( ل ) : يعنى محل .
( 19 ) . ( م ) : - طبيعي .
( 20 ) . ( س ) : برسد ؛ ( ل ) : بهمترسد .