انظار مخفى داشت و آنان را از گزند دشمنان نگهدارى كرد .
و اما اگر كسى ادعا كند كه غيبت او دليل عدم ولادت است ، اين ادعا از جهت عدم علم و بصيرت و عدم اطلاع خواهد بود ، افرادى كه از اهل اطلاع باشند و در موارد مختلف اين موضوع با دقت نظر تحقيق كرده باشند فساد اين ادعا را درك خواهند كرد ، و حق مطلب را آن طور كه هست خواهند فهميد .
( 1 ) شبههء دوم - گويند : اگر امام غايب است و دسترسى به او ممكن نيست و احدى هم او را نه مىبيند پس در اين صورت فرق وجود و عدم او چيست ؟ ، و يا اينكه ممكن است خداوند او را بميراند و در هنگامى كه رعيت اراده تمكين او را كردند بار ديگر وى را زنده كند و به ميان مردم بفرستد ، همچنان كه مىگوئيد او اكنون در پشت پردهء غيبت است و هنگامى كه مردم از وى تمكين كنند ظاهر مىشود .
( 2 ) جواب : اين است كه : ما هرگز قطع نداريم كسى خدمت امام نميرسد ، زيرا علم به اين موضوع از عهدهء ما خارج است و ممكن است افرادى حضور او برسند و ما از آنان اطلاع نداشته باشيم ، و نيز فرق بين وجود او در غيبت براى خوف از دشمنان و بين عدم وجود وى در دنيا روشن است ، زيرا در هنگام غيبت حجت خداوند به مردم تمام شده و معلوم است كه غيبت او براى تقيه است و سبب اين امر هم خود مردم هستند و در اين صورت آنان مورد ملامت و مذمت هستند كه امام براى عدم اعتماد به آنان در پشت پردهء غيبت قرار گرفته است .
و ليكن اگر خداوند او را بميراند و از اين جهان ببرد در اين صورت حجت بر مردم تمام نيست ، و اگر هم مرتكب اعمال و افعالى شدند مورد ملامت قرار نخواهند گرفت ، زيرا خداوند حجت را بر آنان تمام نكرده و آنها را مورد لطف خود قرار نداده است و در نتيجه مردم مسئول اعمال خود نخواهند بود ، و مورد مؤاخذه قرار نخواهند گرفت .
( 3 ) شبههء سوم - گويند : در هنگام غيبت امام احكام حدود جنايتكاران در عهدهء چه اشخاصى خواهد بود ، و كدام كس بايد حكم آنان را صادر كند ، اگر بگوئيد :
إعلام الورى بأعلام الهدي ( زندگانى چهارده معصوم ع ) ( فارسي ) — صفحة 597
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٥٩٧