توصيف كلى در باب توسعهء مهدى
مهدى آنچه را كه وليد در سمت شمال افزوده بود خراب كرد و آن را ، با افزودن 55 ذراع ، از نو بنا نمود و در اين قسمت كارهاى هنرمندانهء بسيارى صورت گرفت و آن را با فُسَيفِساء زينت داد . در آخر مسجد نزد منارهء شمال غربى ونيز بر ديوار غربى نزديك اين مناره ، بقاياى فُسَيفِساء مشاهده شده .
همچنين مهدى فرمان داد كه مقصورهء اموى را خراب كنند و كف آن را با سطح زمين برابر سازند .
مسجد شريف بعد از توسعه ، داراى 17 ستون شد ، موازى با ديوار قبله و 28 ستون در جانب موازى با ديوار شرقى و غربى . مسجد را پنج رواق يا ايوان بود در جانب جنوبى يا سمت قبله و پنج رواق در جانب شمالى و سه رواق در جهت شرقى و چهار رواق در جهت غربى .
اما آن قسمت كه مواجه با صحن بود ؛ در سمت جنوبى و شمالى يازده طاق بود و در سمت شرقى و غربى 19 طاق . بالاى پنجرههاى هر طاق ، براى مانع شدن از تابيدن آفتاب ، سايبانى از چوب بود . « 1 »
مصالحى كه در اين زيادت به كار رفته بود ، بيش از همه ، سنگهاى رخامى يا مرمر بود .
همه ستونهابه رخام پوشيده شد . ستونها برپايههاى مربع شكل و سر ستونها طلاكارى شد و منقوش به فُسَيفِساء . طاقها نيز به همان گونه به فُسَيفِساء آراسته گرديد . ديوار شمالى و جنوبى هم بدين گونه بود ولى ديوارهاى شرقى و غربى سفيد و مقرنس بودند . « 2 »
هامش
( 1 ) - المدينة المنوره تطورها العمرانى ، ص 76
( 2 ) - توسعة و عمارت الحرمين الشريفين ، رؤية حضاريه ، ص 48