درهاى مسجد :
مهدى براى مسجد شريف نبوى بيست و چهار در قرار داد از اين قرار :
- هشت در بر ديوار شرقى .
- هشت در بر ديوار غربى .
- چهار در بر ديوار شمالى .
- چهار در بر ديوار جنوبى ( قبله ) .
درهاى ديوار جنوبى مخصوص دخول و خروج بود ؛ از آن جمله درى بود كه امرا از آن داخل مىشدند ؛ در ناحيهء خانه مروان .
و درى در سمت قبله بود كه از آن به مقصوره مىرفتند و درى در طرف راست قبله ( دَرِ بيت القناديل ) بود و درى در قبلهء مسجد كه سلطان از آن به مقصوره مىرفت . « 1 »
درهايى كه مهدى ساخته بود به مرور بسته شد ، به طورى كه ابن جبير در زيارت مدينهء منوره ( در سال 580 ه . / 1184 م . ) مىگويد : « در مسجد نوزده در بود ؛ از آن جمله چهار در بسته در ديوار شمالى و پنج در بسته در ديوارهاى شرقى و غربى و در ديوار قبلهاى هم يك در بسته بود . درهاى باز عبارت بودند از دو در باز در ديوار شرقى ؛ يعنى باب جبرئيل ( باب عثمان ) و بابالنساء و دو دردرديوارغربى ؛ يعنىبابالرحمه ( باب عاتكه ) و بابالسلام . » « 2 »
دريچهء خانهء عمر ، به ديوار قبله ، در سمت چپ محراب تا پنجرهها تحوّل يافت و آن بعد از ساختن مقصورهء جديد بود كه در عمارت مهدى از چوب
هامش
( 1 ) - المدينة المنوّره تطورها العمرانى ، ص 76 و 77 و نك : السمهودى ، ج 2 ، ص 668
( 2 ) - رحلهء ابن جبير ، صص 172 و 173