هنگامى كه مهدى به خلافت رسيد و در سال 160 ه . حج به جاى آورد ، به زيارت مدينه آمد و مسجد شريف نبوى را به همان حال كه بود مشاهده كرد ، فرمان داد كه بر آن بيفزايند . مقصورهاى را كه در آنجا بود خراب كرد و خواست از پلههايى كه معاويه بر منبر افزوده بود بكاهد ، گفتند كه چوب آن كهنه شده ، اگر آن را از جاى حركت دهند بيم آن است كه بشكند . پس آن را در جاى خود رها كرد . « 1 »
مهدى عمارت مسجد را به عهدهء عبداللَّهبن عاصم بن عمربن عبدالعزيز و عبدالملك بن شبيب الغَسّانى نهاد . عبداللَّه بن عاصم درگذشت و جاى او را عبداللَّه بن موساى حُمصى « 2 » گرفت و نيز جعفر بن سليمان بن عبداللَّهبن عباس ، عامل خود در مدينه را به عنوان ناظرِ بنا معين كرد .
كار توسعه در سال 161 ه . آغاز شد و پنج سال مدت گرفت .
توسعهء مهدى چند خانه را داخل در مسجد نمود ؛ از جمله خانهء مليكه و خانهء شُرَحبيل بن حَسَنه و خانهء عبداللَّه بن مسعود و خانهء مسودبن مخرمه .
همهء اين خانهها در سمت شمالى مسجد بودند ؛ زيرا توسعه فقط از يك طرف بود .
درباره اين زيادت بعضى گويند : 100 ذراع ( 50 / متر ) و عدّهاى گويند :
53 يا 55 ذراع ( / 5 / 26 يا 5 / 27 متر ) بود . روايت دوم ترجيح دارد ؛ زيرا ذرع مسجد ، آن گونه كه سمهودى نقل كرده به 300 ذراع ( / 150 متر ) نمىرسد كه با روايت نخست سازگار نيست . بلكه 240 ذراع ( / 120 متر ) است بنابر قول ابن زَباله . و 253 ذراع ( / 5 / 126 متر ) است بنابر قول سمهودى كه خود اندازه
هامش
( 1 ) - ابن كثير ، البدايه و النهايه ، ج 10 ، ص 135
( 2 ) - وفاء الوفا ، ج 2 ، ص 536