[ شكل سوم ]
شرايط صحت شكل سوم
( 679 ) شكل سوم نيز بحسب كم و كيف و جهت سه شرط دارد .
و لفظ « مغكاين » را رمز شرط كمى و كيفى آن قرار دادهاند .
( 680 ) « شرط اول » صغراى اين شكل بحسب كيف بايستى موجبه باشد . زيرا :
« اولا » چنان كه در شكل اول گفته شد حكم در كبرى بر اوسط شده است تا محموليرا كه اكبر است و براى اوسط ايجاب يا سلب گرديده بتوسط اوسط براى اصغر نيز ايجاب يا سلب نمائيم . و اگر صغرى موجبه نباشد اصغر با اوسط اتحادى ندارد تا حكم اوسط براى اصغر ثابت گردد زيرا حكم مباين بمباين ديگر سرايت نميكند .
( 681 ) « ثانيا » اگر صغرى موجبه نباشد در موارد متعددى كه اجزاء قياس از جهت كم و كيف و ساير شرايط يكسان هستند اختلاف پديد آمده و گاهى نتيجهء صحيح موجبه و گاهى سالبه مىباشد . و اختلاف نتيجه با اتحاد شرايط نشانى باطل بودن قياس و دليل بر آن استكه بين مطلوب و قياس رابطهء وجود نداشته و مطلوب لازم قياس نميباشد .
( 682 ) بيان اختلاف آنست كه اگر صغرى سالبه باشد از دو حال خارج نيست يا صغرى و كبرى هردو سالبهاند و يا صغرى سالبه و كبرى موجبه مىباشد .
در صورت اول كه هردو سالبه باشند . اگر در صغرى يكى از انواع را از نوع ديگريكه مباين با آنست سلب كنيم . و در مقدمهء ديگر - 28 -