نسبت مقايسه شود و شرايطيكه ديگران ذكر كردهاند همگى علائم وحدت نسبت است و اندك اختلافى در شرايط موجب تعدد وجود نسبت ميگردد و بطور تشبيه ميتوان گفت همچنانيكه دو فرد از يك طبيعت بسا مىشود كه در بسيارى از عوارض مشخصه با يكديگر مساوى بوده و تنها مختصر اختلاف محسوسى سبب تعدد وجودى آنها شده است اندك اختلافى در شرايط مذكور نيز موجب تعدد وجود نسبت ميگردد .
شرايطى كه ديگران شمردهاند همگى براى تشخيص آنست كه اگر وجود و عدم بيك نسبت اضافه شده باشند تناقض محقق ميگردد و اگر به دو نسبت تعلق يافته و بغلط يكى پنداشته شدهاند در اين صورت تناقضى بين آنها نيست .
بطور خلاصه اين شرايط مربوط بقضاياى ذهنيه و لفظيه است و در قضاياى خارجى همگى در وجود نسبت مندرج ميباشند .
شرط ديگر تناقض در محصورات
( 428 ) شرايطى كه ذكر شد در همهء قضايا عموميت دارد و در قضاياى شخصيه شرط ديگرى غير آنها نيست ليكن در قضاياى محصوره شرط ديگرى نيز هست كه بايستى در كميت اختلاف داشته و يكى از آنها كلى و ديگرى جزئى باشد و اين شرط از اين جهت لازم است كه در تعريف تناقض گذشت كه نقيضين نسبت به يكديگر منفصل حقيقى هستند و صدق و كذب هريك موجب صدق يا كذب ديگرى بوده و هيچگاه ممكن نيست هردو صادق يا هردو كاذب باشند .
قضاياى سالبه و موجبه از محصورات در صورت با يكديگر اختلاف