ب - زيانها : در دور نخست جنگ حنين ، مسلمانان زيانهاى جانى بسيار ديدند ، و چنانچه پايمردى رسول خدا ( ص ) و ده تن از يارانش نبود ، اين خسارتها چندين برابر مىبود .
زيانهاى مالى و جانى مشركان نيز بسيار زياد بود ، بويژه آنكه براى پشتيبانى از عقب نشينى خود عقبدار تعبيه نكرده بودند .
بزرگترين درسى كه از اين جنگ مىتوان گرفت ، لزوم تأمين عقبدار براى يگانهاى عقب نشينى كننده است ؛ و گرنه به طور قطع عقب نشينى به شكست منجر خواهد گشت ؛ و اين پيش آمد مصيبتى است بس بزرگ .
ج - آذوقه : هم مسلمانان و هم مشركان براى تأمين آذوقهء مورد نيازشان تدابير مناسب و خوبى انديشيده بودند . بويژه در محاصرهء طايف كه مشركان با انبار آذوقهء فراوان ، مسلمانان را وادار ساختند تا پيش از تسليم اين شهر به مكه بازگردند ، زيرا متقاعد شده بودند كه ثقيف آذوقهء بسيار در اختيار دارد و از اين بابت تسليم نخواهد گشت .
د - وسائل نقليه : مسلمانان و مشركان ، هر دو از نقليهء كافى برخوردار بودند . براى شناخت ميزان نقليهاى كه مشركان در آن هنگام در اختيار داشتند ، كافى است به شمار شترانى كه از آنها به جا ماند و به غنيمت مسلمانان درآمد توجه كنيم .
ه - تسليحات : استفادهء از زره و ديگر سلاحها از ويژگىهاى تسليحاتى مسلمانان بود .
دو سلاح نو يعنى منجنيق و دبابه در اين جنگ از سوى مسلمانان مورد استفاده قرار گرفت و از آن سوى ، مشركان نيز شيوهء استفاده از آهن گداخته براى مبارزه با دبابه را به كار بستند .
الرسول القائد (شيوه فرماندهى پيامبر ص) (فارسى) — صفحة 329
مساهمون: محمود شيت خطاب الموصلي
ص٣٢٩