كافى براى تشكيل سازمانى كه بتواند آزادى دعوت آنان را تأمين كند كسب كردند ، هنگام آن فرا رسيد كه اسلام در بيرون شبه جزيره نيز گسترش يابد .
منافقان : منافقان با وجود اندك بودن شمار خود ، همچنان با تظاهر به اسلام در مدينه ، مردم را دلسرد مىكردند ، روحيهء شكست را گسترش مىدادند ، فتنه انگيزى مىكردند و مشكل مىآفريدند . اما از قدرت و اهميتى كه در محاسبهء مسلمانان بگنجد برخوردار نبودند .
با گذشت روزگار ، ماهيت آنها براى مردم مدينه آشكار گشت و كارهايشان بر هيچ كس پوشيده نبود . آنچه مانع پاكسازى اينان به وسيلهء رسول خدا ( ص ) بود ، اميد به توبه و سر به راه شدنشان در آينده بود و گرنه توان چنين كارى براى آن حضرت فراهم بود .
مشركان : مشركان - بويژه پس از اسلام آوردن قريش كه رهبر و پيشواى آنان بودند - ارزش نظامى خود را به طور كامل از دست دادند . اسلام در شبه جزيرهء عربستان گسترشى فراگير يافت و اسلام باقيماندهء مشركان نيز اجتناب ناپذير گشت .
اينك هيأتهاى كفر براى اعلام اسلام خود سوى مدينه از يكديگر پيشى مىگرفتند و اعراب دسته دسته به اسلام مىگرويدند ، « يدخلون فى دين اللّه افواجا » و در مجموع خطر مشركان عليه مسلمانان ، ارزش نظامى خود را از دست داد .
روم : اوضاع امپراتورى روم بويژه در سرزمين شام آشفته بود . شكايت مردم از ستم حكمرانهاى روم و نيز فشار مالياتى بر مردم ، فراوان گشته بود . از اين رو بسيارى از قبايل عرب تابع روم به اسلام گرويدند .
فرمانده يكى از لشكرهاى نظامى روم به نام فروة بن عمرو جذامى كه در غزوهء موته با مسلمانان جنگيده بود اسلام آورد . به فرمان هرقل وى را به اتهام خيانت دستگير كردند .
هرقل آماده بود كه در صورت بازگشت فروه به مسيحيت وى را آزاد كند . اما او بر اسلام خويش پاى فشرد و به قتل رسيد .
گسترش اسلام ميان اعراب مسيحى اركان امپراتورى روم را به لرزه در آورد و تصميم گرفتند پيش از بالا گرفتن كار دين جديد آن را نابود سازند . از اين رو نيروهايشان را در مرزهاى جنوبى شام براى تهاجم به مسلمانان آماده ساختند و براى كسب اطلاعات لازم
الرسول القائد (شيوه فرماندهى پيامبر ص) (فارسى) — صفحة 332
مساهمون: محمود شيت خطاب الموصلي
ص٣٣٢