وضعيت مسلمانان در هنگام شكست بسيار دشوار بود ، بويژه آنكه تازه مسلمانها پيشاپيش فراريان بودند و آنان را تشويق مىكردند .
در موقعيتى چنين دشوار ، رسول خدا ( ص ) تنها با مشركان مبارزه نمىكرد ، بلكه با بسيارى از كسانى كه خود را مسلمان وانمود كرده در سپاه آن حضرت شركت داشتند نيز مبارزه مىكرد . چنان كه ديديم ، يكى از اينان كوشيد شايد بتواند با استفاده از اين موقعيت وى را ترور كند .
نتيجهء جنگ حنين ، بارزترين نمونهء تأثير فرماندهى بر نتايج نبرد است . بطورى كه مىتوان گفت ، دستاورد نبرد حنين ، با يارى خداوند ، تنها ثمرهء تلاش شخص رسول خدا ( ص ) بود .
اما فرماندهء مشركان ، با وجود شجاعت و بىباكى ، ويژگىهاى يك فرماندهء واقعى را نداشت . زيرا همراه آوردن اموال و زنان و كودكان كار بيهودهاى بود . او به چيزى جز نقشهء اشغال درهء حنين نمىانديشيد . اما پس از اشغال دره ، سپاه وى كه هيچ نقشهاى براى دفاع يا عقب نشينى طرح نكرده بود ، با اندك فشارى سراسيمه گرديد ، به همين دليل نيروهاى بى پشتيبان او هنگام عقب نشينى متحمل زيانهاى فراوان شدند .
تعقيب :
الف - پس از شكست مسلمانان در وهلهء نخست جنگ حنين ، مشركان اقدام به تعقيب آنها كردند . اما مسلمانان پايدار و در رأس آنها رسول خدا ( ص ) توانستند از شدت حملهء آنان بكاهند و از عمليات عقب نشينى مسلمانان پشتيبانى كنند ، بدون آنكه مشركان توانسته باشند كارى انجام دهند . نخستين وظيفهء مسلمانان پايدار تشكيل يك نيروى پشتيبان براى عقب نشينى بود . اين نيرو به موفقيت شايانى دست يافت . بطورى كه در صورت نبودن آن ، با توجه به تنگى ميدان نبرد ، مسلمانان زيانهاى بسيار مىديدند .
ب - پس از تجمع برخى مسلمانان و تدارك حملهء متقابل و شكست مشركان ، اينان براى حمايت نيرويى نداشتند . از اين رو مسلمانان موفق گرديدند ، خسارتهاى بسيارى بر آنها وارد سازند و عقب نشينى آنان را به شكست تبديل كنند .