گاهى يكى دو روز مىگذشت و به رزمندگان اسلام غذا نمىرسيد و گاه فرمانده كل به ناچار از توانگران قرض مىگرفت تا براى خريد غذا ميان رزمندگان تقسيم كند و از اولين پولى كه به دست مىآمد ، وام را مىپرداخت .
7 - 1 . آب
آب به چند منظور در جنگ استفاده مىشد كه مهمترينش اينها بود : آشاميدن ، شستن زخمها و مداواى برخى از بيماريها .
از شرايط زمين نبرد ميان طرفين متخاصم ، وجود آب بود و هر يك از آنها تلاش مىكرد كه در استفاده از آب از رقيب پيشى بگيرد و او را از دسترسى بدان باز دارد . از اين رو ، آب يكى از عوامل مهمّ پيروزى و شكست بود .
رسول خدا ( ص ) در همهء نبردها زمينى را انتخاب مىكرد كه در آن بر اين ماده حياتى دست يابد و دشمن را از آن محروم سازد . همچنين براى تسليم سريعتر مدافعينِ درون دژها ، همچون آخرين اقدام آب را بر روى آنها مىبست . « 1 » آن حضرت از خوردن آبهاى غير بهداشتى نهى مىفرمود . تهيهء آب در صحراهاى خشك و در اثناى مسيرهاى طولانى بسيار دشوار بود .
8 - 1 . منابع محلى
منابع تغذيه محلى ، مواردى همچون حيوانات ، نباتات ، غذا و آب بود كه در اثناى عمليات و صحنهء پيكار به دست مىآمد و مهمترينشان اينها بودند : آهو ، گورخر ، خرگوش « 2 » ، سوسمار ، شترمرغ ، گوسفند ، شتر ، خيار چنبر ، ميوهء درخت اراك و انواع غذاها .
اقلام ياد شده بخش عمدهاى از آزوقه رزمندگان را در اثناى نبرد تشكيل مىداد و بسيارى از نيازهاى مادىشان را برآورده مىساخت و آنان را از مهلكهء گرسنگى و تشنگى مىرهانيد و
هامش
( 1 ) در منابعى كه مؤلف بدانها استناد كرده ، سخنى از بستن آب بر روى محاصره شدگان از سوى پيامبر ( ص ) به مياننيامده است . تنها نقل شده كه اسيد بن حضير در جنگ بنىقريظه به يهوديان گفت : اى دشمنان خدا ، از محاصره دژتان دست برنمىداريم ، تا از گرسنگى بميريد . ر . ك : المغازى ، ج 2 ، ص 499 .
( 2 ) بنابر فتواى فقيهان شيعى ، خرگوش ، حرامگوشت است .