اما اسب و شتر از علف و گياهان موجود ، بويژه در مناطق تجمع و استقرار كه مراتع بسيار داشت ، چرا مىكردند . در غزوه احد ، قريش از چراگاهها و مزارع متعلق به انصار بهره برد و سپاه اسلام در غزوههاى بدر و بنى مصطلق و ديگر غزوهها از آبها و چراگاههاى بدر و مريسيع استفاده كرد .
گاه سپاه اسلام آزوقهاى را شامل هسته خرماى آرد شده براى وسايل نقليه ( مَركبها ) با خود مىبرد ، چنان كه قريش نيز در غزوهء خندق براى اسبان آزوقهاى از ذرت آورده بود .
بنابراين ، در صحنهء نبرد پشتيبانى به معناى حقيقى تنها با آب صورت مىپذيرفت . گاه رزمنده سپر چرمىاش را پر از آب مىكرد و آن را با سپر سرباز مجروح يا سالم عوض مىنمود . گاه نيز آبرسانى به وسيله زنهايى انجام مىشد كه مشك آب بر پشت از مسافتهاى دور به ميدان نبرد مىآمدند . عمليات آبرسانى در طول مدت جنگ انجام مىشد . برخى از مردان نيز به صورت جزئى فرمانده كل يا ديگر همرزمانش را سيراب مىكردند .
3 - 1 . محورهاى امدادرسانى
محورهاى امدادرسانى همان محورهاى حركت سپاه بود و طبق معمول عقبدار سپاه در يك محور و پشت سر عمدهء قوا حركت مىكرد ، مثل دو غزوهء بدر و تبوك . عقبدار به تنهايى از اين محورها عبور نمىكرد ؛ نه يك بار نه بيشتر ، زيرا عمليات پشتيبانى به سپاه [ از مدينه ] منتفى بود .
گاهى سپاه اسلام براى عبور ، چند محور در دسترس داشت ، ولى هميشه كوتاهترين آنها انتخاب مىشد ، مانند محور مدينه - حديبيه و از آنجا به فدك . در اين ميان محورهاى اصلى امدادرسانى ، همانهايى بود كه دو پايگاه عمده و مركزى يعنى مكه و مدينه را به جهان خارج متصل مىكرد . در آن روزگار ميان مكه و جهان خارج دو راه وجود داشت : غربى ( ساحلى ) و شرقى ( بيابانى ) . مدينه از طريق راه شام با جهان خارج ارتباط داشت و وسايل مادى گوناگون به طور منظم در اين محور آمد و شد مىكردند . هرگاه به دليلى اين راه قطع مىشد ، امدادرسانى دچار وقفه مىگشت و بحران پشتيبانى پيش مىآمد كه قهراً بر امكانات نيروهاى مسلح نيز تأثير مىگذاشت .
در آغاز كار همهء خطوط امدارسانى به روى قريش بسته شد ، به طورى كه در تنگنا و