عذاب مىكند ، قائل به جبر شده است و آن كه مىگويد خداى متعال كار خلقت و روزى را به حجّتهاى خود سپرده ، قائل به تفويض گشته و قائل به جبر كافر و قائل به تفويض ، مشرك است .
گفتم : اى زادهء پيامبر خدا ، پس امر ميان دو امر چه ؟ فرمود : وجود داشتن راهى ( براى مردم ) در انجام آنچه فرمان يافته و ترك آنچه از آن نهى شدهاند .
443 - - 23 . فضل بن سهل در مجلس مأمون از امام رضا عليه السلام پرسيد : اى ابوالحسن ، آيا مردم مجبور هستند ؟ فرمود : خداوند عادلتر از آن است كه مجبور كند و سپس عذاب دهد .
گفت : آيا رها هستند ؟ گفت : خداوند حكيمتر از آن است كه بندهاش را مهمل گذارد و او را به خودش وانهد .
444 - - 24 . در برخى روايتهاست كه شخصى از امام رضا عليه السلام پرسيد : اى زادهء پيامبر خدا ، آيا مىگويى : خداوند متعال كارهاى بندگان را در اختيار خود آنان قرار داده است ؟ امام فرمود : آنان ناتوانتر و حقيرتر از اين هستند . پرسيد : پس آنان را مجبور كرده است ؟ فرمود : او عادلتر و بزرگتر از اين است .
گفت : پس نظر شما چيست ؟ فرمود : من مىگويم ، به آنان فرمان داده و نهيشان كرده است و قدرت اجراى امر و نهيش را به آنان داده و ايشان را مختار كرده است و خداى عزيز چنين فرمود : « و بگو عمل كنيد كه به زودى خداوند و پيامبرش عمل شما را مىبيند » و خداى سبحان چنين فرمود : « هركس خواهد ايمان آورد و هر كس خواهد كفر ورزد . » و خداى متعال چنين وعده و وعيد داده است . « هر كس همسنگ ذرهاى كار نيك كند آن را مىبيند و هر كس هموزن ذرهاى كار بد كند آن را مىبيند . »
445 - - 25 . مصاحبتت با حاكم ، محتاطانه و با دوست ، فروتنانه و با دشمن پرهيزكارانه و با تودهء مردم ، خوشرويانه باشد .
نزهة الناظر وتنبيه الخاطر ( چشم تماشا ) ( فارسى ) — صفحة 205
مساهمون: الحلواني
ص٢٠٥