در اين عصر ، كه رنجها و محنتها به اندلس روى آورده بود و خورشيد تابانش روى به افول نهاده بود ، تصوف شكوفا شد و چند تن از اكابر متصوفه در آن ديار ظهور كردند كه به ذكر ايشان مىپردازيم :
( * * * ) احمد بن عمر المعافرى ، از مرسيه بود او را ابن افرندو مىگفتند . از ابو على بن سكره و ابو بكر بن العربى و ابو محمد الرشاطى و غير ايشان كسب فيض كرد . به مشرق رفت و از برخى اقطاب آن ديار از جمله اصحاب امام غزالى علم آموخت . مردى محدث بود و حافظ . به زهد گرايش داشت . از تاريخ وفات او آگاهى نداريم . « 92 »
( * * * ) ابراهيم بن محمد بن خلف بن سوار بن احمد بن حزب الله از بلفيق از اعمال المريه بود . در آنجا متولد شد و پرورش يافت . او را ابن الحاج مىگفتند . قراآت و حديث را از ابو محمد البسطى خطيب و ابن كوثر و ابن عروس و ابن ابى زمنين و ديگران فراگرفت .
در ادب و علوم زبانى نيز براعت يافت . سپس به تصوف روى آورد . مردم از هرسو به نزد او مىآمدند آنسان كه خلق كثيرى بر او گرد آمد . والى او را به مغرب تبعيد كرد . در ماه جمادى الاخر سال 616 ه در مراكش جهان را وداع گفت . « 93 »
( * * * ) محمد بن عبد الله بن احمد بن محمد بن العربى المعافرى ، از اشبيليه بود . از خاندان قاضى ابو بكر بن العربى بود . در اشبيليه و قرطبه درس خواند . سپس به مشرق رفت و از ابو طاهر السلفى در اسكندريه كسب فيض كرد . بار دوم نيز به اسكندريه سفر كرد و شام و عراق و بغداد را ديد و از اكابر علماى آن بلاد علم آموخت و مجاور مكه شد .
در سال 604 ه به اشبيليه بازگرديد و به تدريس پرداخت . در سال 612 براى بار سوم به مشرق سفر كرد و سالى چند مجاور حرمين شد . آنگاه در طريق تصوف قدم نهاد و زهد پيشه نمود . در راه بازگشت به سال 617 ه در اسكندريه درگذشت « 94 » .
( * * * ) جعفر بن عبد الله بن محمد بن سيدبونه الخزاعى العابد ، از قسنطانه از اعمال دانيه
هامش
( 92 ) . التكمله شمارهء 190 .
( 93 ) . التكمله شمارهء 434 .
( 94 ) . التكمله شمارهء 1593 .